Nghị định số 366/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 được ban hành nhằm cụ thể hóa chiến lược đổi mới quản trị doanh nghiệp nhà nước. Văn bản này không chỉ là công cụ kiểm soát mà còn là khung pháp lý để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng tài sản Quốc gia, chuyển dịch từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên chỉ số hiệu quả và kiểm soát rủi ro.
Những rào chắn kiểm soát rủi ro tài chính
Để ngăn ngừa tình trạng đầu tư dàn trải và thất thoát tài sản, Nghị định thiết lập các giới hạn cứng mà nhà quản lý doanh nghiệp tuyệt đối không được vi phạm:
Khu vực hóa phạm vi đầu tư vốn
Nhà nước sẽ thu hẹp diện thành lập mới doanh nghiệp. Theo Điều 6, dòng vốn ngân sách chỉ được đổ vào các “tọa độ” chiến lược:
- An ninh xã hội: Cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu.
- An ninh quốc phòng: Các hoạt động đặc thù phục vụ quốc phòng và bảo vệ chủ quyền.
- Động lực tăng trưởng: Công nghệ cao, khoa học công nghệ hoặc các ngành độc quyền tự nhiên mà tư nhân không thể/không được làm.
- Hạ tầng chiến lược: Các công trình trọng điểm quốc gia có sức lan tỏa kinh tế lớn.
Siết chặt kỷ luật nợ
Nhằm tránh tình trạng doanh nghiệp vay nợ quá khả năng chi trả, Điều 21 quy định ngưỡng an toàn:
- Tỷ lệ Nợ hoặc Vốn chủ sở hữu: Không được vượt quá 03 lần.
- Nghĩa vụ Báo cáo: Ngay khi tổng nợ (bao gồm cả các khoản bảo lãnh cho công ty con) chạm ngưỡng này, doanh nghiệp phải báo cáo khẩn cấp cho cơ quan đại diện chủ sở hữu để có phương án xử lý, tránh rủi ro mất khả năng thanh toán.
Phân cấp thẩm quyền đầu tư và mua sắm
Nghị định quy định rõ định mức phê duyệt tài sản tại Điều 24 và 25:
- Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty: Chỉ được quyết định các dự án có giá trị dưới 50% vốn chủ sở hữu.
Hạn mức tuyệt đối:
- Với doanh nghiệp thuộc danh mục lớn (Phụ lục I): Tối đa 15.000 tỷ đồng.
- Với các doanh nghiệp còn lại: Tối đa 5.000 tỷ đồng.
Lưu ý: Mọi giao dịch vượt các ngưỡng này bắt buộc phải có sự phê duyệt bằng văn bản từ cơ quan đại diện chủ sở hữu.
Quy trình bắt buộc và trách nhiệm giải trình
Việc tuân thủ các quy định dưới đây là điều kiện để đảm bảo tính minh bạch và tránh các trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu.
Nguyên tắc bồi hoàn và bảo toàn vốn
Dựa trên tinh thần của Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước, Nghị định 366/2025/NĐ-CP nhấn mạnh trách nhiệm bảo toàn vốn tại Điều 23:
- Doanh nghiệp phải định kỳ đánh giá mức độ bảo toàn vốn hàng năm.
- Nếu xảy ra tình trạng sụt giảm vốn chủ sở hữu mà không có lý do khách quan (như thiên tai, chính sách Nhà nước thay đổi), Hội đồng thành viên và Ban điều hành phải chịu trách nhiệm cá nhân trực tiếp.
Quy trình bổ sung vốn điều lệ
Bổ sung vốn không còn là cơ chế “xin – cho”. Vốn chỉ được cấp thêm khi doanh nghiệp đáp ứng Điều 9:
- Phải được xếp loại Loại B trở lên theo hệ thống đánh giá hiệu quả Doanh nghiệp Nhà nước.
- Ưu tiên các nhiệm vụ quốc phòng, nông lâm nghiệp vùng sâu vùng xa.
- Các trường hợp khác phải qua thẩm định gắt gao về tính cấp thiết và hiệu quả kinh tế do Thủ tướng Chính phủ xem xét.
Cơ chế phân phối lợi nhuận sau thuế
Thứ tự ưu tiên sử dụng lợi nhuận sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế được quy định tại Điều 29:
- Tái đầu tư: Trích Quỹ đầu tư phát triển.
- Khen thưởng và Phúc lợi: Gắn liền với xếp loại (Loại A: tối đa 03 tháng lương; Loại B: 02 tháng; Loại C: 01 tháng). Nếu không thực hiện xếp loại, doanh nghiệp không được trích quỹ.
- Nộp ngân sách: Phần còn lại phải nộp về Ngân sách Nhà nước.
Quản lý vốn tại doanh nghiệp có từ 50% đến dưới 100% vốn Nhà nước
Tại nhóm doanh nghiệp này, Nhà nước thực hiện quyền chủ sở hữu thông qua Người đại diện phần vốn:
- Người đại diện không được tự ý biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông về các nội dung trọng yếu (ROE, doanh thu, lợi nhuận, chia cổ tức) mà phải xin ý kiến bằng văn bản từ cơ quan đại diện chủ sở hữu trước khi thực hiện.
- Cơ chế quản lý này chuyển từ trực tiếp sang giám sát gián tiếp thông qua các chỉ tiêu tài chính cốt lõi.
Kết luận
Nghị định 366/2025/NĐ-CP là một bước tiến trong việc “thị trường hóa” quản trị vốn nhà nước. Việc nắm vững các giới hạn và quy định bắt buộc không chỉ giúp doanh nghiệp an toàn về pháp lý mà còn tạo đà để nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn kinh tế mới.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
Ban biên tập MAN – Master Accountant Network
