Dự thảo Luật sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội bản ngày 21/10/2026, trình cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đề xuất mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc sang cả người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số. Nếu được thông qua, đây sẽ là thay đổi lớn về phạm vi đóng bảo hiểm, ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí nhân sự và nghiệp vụ kế toán tiền lương của doanh nghiệp.
Dưới góc nhìn của người làm kế toán, bài viết tóm lược điểm mới của dự thảo, đối chiếu với Luật Bảo hiểm xã hội 2024 hiện hành, đồng thời nhắc lại các nghĩa vụ đăng ký và chế tài mà doanh nghiệp cần nắm ngay từ bây giờ.
Note: Nội dung về việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc trong bài đang ở dạng dự thảo, chưa có hiệu lực. Các quy định trích dẫn từ Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Nghị định 283/2026/NĐ-CP là quy định hiện hành.
Dự thảo đề xuất mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc như thế nào?
Theo điểm c khoản 1 Điều 1 Dự thảo Luật sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội, khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện được đề xuất sửa đổi, bổ sung như sau:
Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội
Sửa đổi, bổ sung một số điểm, khoản của Điều 2 như sau:
Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế – xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, các đối tượng khác ngoài đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên đảm bảo lộ trình thực hiện phù hợp.
Như vậy, dự thảo điều chỉnh đã mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc kể cả trường hợp không có quan hệ lao động (ví dụ làm việc theo hợp đồng dịch vụ) nếu thu nhập hàng tháng ổn định, thường xuyên.
Từ góc độ kế toán, có ba điểm cần đọc kỹ trong đề xuất mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc này:
- Gọi tên cụ thể nhóm mới: Dự thảo nêu đích danh “người làm việc không có quan hệ lao động” và “người làm việc trên nền tảng số”, bên cạnh các đối tượng khác ngoài khoản 1 Điều 2.
- Điều kiện chung: Các nhóm này phải có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên.
- Cơ chế thực hiện: Chính phủ trình, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định, căn cứ điều kiện kinh tế – xã hội từng thời kỳ và bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp. Nghĩa là việc áp dụng sẽ không tự động ngay khi luật có hiệu lực mà cần quyết định cụ thể.
So sánh quy định hiện hành và đề xuất mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
Trước đây, tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chỉ quy định Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với đối tượng khác ngoài đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này mà có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên trên cơ sở đề xuất của Chính phủ phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội từng thời kỳ.
Dưới đây là bảng so sánh giữa quy định hiện hành và dự thảo đề xuất mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc:
| Criteria | Khoản 6 Điều 2 Luật BHXH 2024 | Dự thảo |
| Nhóm đối tượng được nêu | Đối tượng khác ngoài khoản 1 Điều 2 | Người làm việc không có quan hệ lao động; người làm việc trên nền tảng số; các đối tượng khác ngoài khoản 1 Điều 2 |
| Condition | Có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên | Có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên |
| Thẩm quyền | Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định trên cơ sở đề xuất của Chính phủ | Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định |
| Base | Điều kiện phát triển kinh tế – xã hội từng thời kỳ | Điều kiện phát triển kinh tế – xã hội của từng thời kỳ |
| Lộ trình | Không nêu | Đảm bảo lộ trình thực hiện phù hợp |
Điểm khác biệt cốt lõi là dự thảo đã gọi tên rõ nhóm lao động phi chính thức, làm việc tự do hoặc qua ứng dụng, thay vì để chung trong “đối tượng khác”. Đây là tín hiệu cho thấy định hướng mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đã rõ ràng hơn, đồng thời bổ sung yêu cầu về lộ trình để doanh nghiệp và người lao động có thời gian chuẩn bị.
Những đối tượng không hưởng lương đã thuộc diện BHXH bắt buộc từ Luật BHXH 2024
Trước khi bàn tới việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo dự thảo, kế toán cần lưu ý Luật BHXH 2024 đã đưa một số nhóm không hưởng lương vào diện bắt buộc. Tại điểm m và điểm n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định:
Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện
Người lao động là công dân Việt Nam thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc bao gồm:
- Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh tham gia theo quy định của Chính phủ;
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của Luật Hợp tác xã không hưởng tiền lương.
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn lúng túng khi giám đốc là chủ sở hữu và không nhận lương. Quy trình chi tiết bạn có thể tham khảo tại hướng dẫn kê khai lấy mã giám đốc không hưởng lương đóng BHXH, còn cách ghi nhận chi phí, định khoản được trình bày trong bài hạch toán BHXH giám đốc.
Thời hạn đăng ký tham gia BHXH bắt buộc doanh nghiệp phải tuân thủ
Dù việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc chưa có hiệu lực, thời hạn đăng ký hiện hành vẫn là mốc kế toán phải theo dõi sát. Căn cứ khoản 1 và khoản 2 Điều 28 Luật Bảo hiểm xã hội 2024:
- Người sử dụng lao động có trách nhiệm kê khai và nộp hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc của người lao động theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 27 của Luật này cho cơ quan bảo hiểm xã hội trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.
- Đối tượng quy định tại điểm m và điểm n khoản 1 Điều 2 của Luật này nếu tự nộp thì nộp hồ sơ là tờ khai quy định tại điểm b khoản 1 Điều 27 của Luật này cho cơ quan bảo hiểm xã hội trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
- Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện nộp hồ sơ quy định tại khoản 3 Điều 27 của Luật này cho cơ quan bảo hiểm xã hội.
- Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ theo quy định, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm cấp sổ bảo hiểm xã hội; trường hợp không cấp sổ bảo hiểm xã hội thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Dưới đây là bảng tổng hợp thời hạn đăng ký tham gia BHXH bắt buộc:
| Object | Ai nộp hồ sơ | Duration |
| Người lao động thuộc diện bắt buộc | Người sử dụng lao động | 30 ngày kể từ ngày người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc |
| Chủ hộ kinh doanh có đăng ký (điểm m); người quản lý doanh nghiệp, hợp tác xã không hưởng tiền lương (điểm n) | Tự nộp tờ khai | 30 ngày kể từ ngày thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc |
| Cơ quan BHXH cấp sổ | Cơ quan BHXH | 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ |
Khi dự thảo được thông qua và Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định lộ trình, nhóm đối tượng mới nhiều khả năng cũng phải tuân theo cơ chế thời hạn tương tự. Doanh nghiệp nên chuẩn hóa quy trình theo dõi ngày phát sinh nghĩa vụ ngay từ bây giờ.
Thỏa thuận không đóng BHXH bắt buộc vẫn bị xử phạt
Người lao động thuộc diện bắt buộc không thể “thỏa thuận” để né đóng BHXH. Đây là điểm cần lưu ý thêm khi phạm vi đối tượng được mở rộng.
Theo điểm a khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động là công dân Việt Nam làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Quy định này áp dụng cả trường hợp người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.
Đồng thời, điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định:
Vi phạm các quy định khác về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp
Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
- Người lao động thỏa thuận với người sử dụng lao động không tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp hoặc tham gia không đúng đối tượng hoặc tham gia không đúng mức quy định hoặc tham gia không đúng thời hạn quy định;
Như vậy, người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng thỏa thuận với người sử dụng lao động để không tham gia BHXH bắt buộc sẽ bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng. Người lao động không thể thỏa thuận với doanh nghiệp để không đóng BHXH nhằm nhận thêm tiền vào lương hoặc vì lý do cá nhân khác.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước xu hướng mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc?
Việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc chủ yếu tác động tới các doanh nghiệp đang dùng nhiều cộng tác viên, lao động thời vụ hoặc lao động qua nền tảng số. Kế toán nên chủ động từ sớm thay vì chờ văn bản hướng dẫn.
- Rà soát lại toàn bộ hợp đồng: Phân loại hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng cộng tác. Hợp đồng nào có yếu tố trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát thì hiện đã thuộc diện bắt buộc theo điểm a khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024.
- Kiểm tra nhóm quản lý không hưởng lương: Giám đốc, thành viên Hội đồng quản trị, kiểm soát viên… theo điểm n khoản 1 Điều 2 phải được đăng ký đúng hạn 30 ngày.
- Ước tính chi phí khi phạm vi mở rộng: Lập kịch bản chi phí bảo hiểm nếu nhóm không có quan hệ lao động có thu nhập ổn định, thường xuyên được đưa vào diện bắt buộc, để kịp điều chỉnh ngân sách nhân sự.
- Chuẩn hóa nghiệp vụ hạch toán: Bảo đảm trích, nộp và ghi sổ đúng các khoản bảo hiểm. Bạn có thể đối chiếu quy trình tại bài hạch toán BHXH và các khoản bảo hiểm trích theo lương.
- Theo dõi tiến trình dự thảo: Cập nhật quyết định của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về lộ trình thực hiện để áp dụng đúng thời điểm.
Với doanh nghiệp không có kế toán chuyên trách BHXH, cân nhắc tham khảo full accounting service từ các đơn vị chuyên trách, có kinh nghiệm như MAN – Master Accountant Network giúp kiểm soát cả kê khai thuế, tiền lương lẫn bảo hiểm trên một đầu mối, hạn chế rủi ro bị phạt do sai đối tượng hoặc trễ hạn.
Conclude
Đề xuất mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc trong dự thảo ngày 21/10/2026 cho thấy hướng đi rõ ràng: đưa người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số có thu nhập ổn định, thường xuyên vào hệ thống an sinh, theo lộ trình do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định. Trong lúc chờ luật chính thức, doanh nghiệp cần tuân thủ đúng thời hạn 30 ngày, đăng ký đủ cho nhóm quản lý không hưởng lương và tránh mọi thỏa thuận né đóng.
Nếu doanh nghiệp cần rà soát hợp đồng, đánh giá tác động chi phí hay xây dựng quy trình BHXH phù hợp, đội ngũ chuyên gia tại accounting consulting services sẵn sàng đồng hành để bạn chủ động trước mọi thay đổi về việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Legal basis:
- Dự thảo Luật sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội bản ngày 21/10/2026;
- Social Insurance Law 2024 (khoản 1, khoản 6 Điều 2; Điều 28);
- Nghị định 283/2026/NĐ-CP (điểm a khoản 2 Điều 48).
Contact MAN – Master Accountant Network For free support and advice!
Contact information MAN – Master Accountant Network
- Address: No. 19A, Street 43, Tan Thuan Ward, Ho Chi Minh City
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- E-mail: man@man.net.vn
- Google Business Profile: View MAN – Master Accountant Network's Google Business Profile
- LinkedIn Founder: View expert Le Hoang Tuyen's LinkedIn profile.
Responsible for production and professional content review by: Mr. Le Hoang Tuyen – Founder & CEO of MAN – Master Accountant NetworkHe is a CPA Vietnam auditor with over 30 years of in-depth experience in accounting, auditing, taxation, and corporate legal consulting.
Câu hỏi thường gặp về mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
Quy định mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đã có hiệu lực chưa?
Chưa. Nội dung này nằm trong Dự thảo Luật sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội bản ngày 21/10/2026, đang được trình cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Người làm hợp đồng dịch vụ có phải đóng BHXH bắt buộc ngay khi luật được thông qua?
Theo dự thảo, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia đối với người làm việc không có quan hệ lao động, với điều kiện có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên và đảm bảo lộ trình thực hiện phù hợp. Vì vậy, thời điểm áp dụng sẽ phụ thuộc quyết định cụ thể.
Doanh nghiệp có bao lâu để đăng ký BHXH bắt buộc cho người lao động?
Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày người lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, theo khoản 1 Điều 28 Luật BHXH 2024.
Thỏa thuận không đóng BHXH để nhận thêm tiền lương bị phạt bao nhiêu?
Người lao động bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng theo điểm a khoản 2 Điều 48 Nghị định 283/2026/NĐ-CP.
