Trong lộ trình hiện đại hóa hệ thống tài chính quốc gia, sự ra đời của Circular 99/2025/TT-BTC (gọi tắt là Thông tư 99) đánh dấu một bước ngoặt lớn, chính thức thay thế Circular 200/2014/TT-BTC từ ngày 01/01/2026. Một trong những thay đổi nhận được sự quan tâm lớn nhất chính là mẫu biểu và phương pháp lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99. Với mục tiêu tiệm cận gần hơn tới Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS), việc nắm vững cách lập báo cáo này không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp lý mà còn là chìa khóa để doanh nghiệp minh bạch hóa sức khỏe tài chính trước các nhà đầu tư.
Thông tư 99/2025/TT-BTC: Kế toán doanh nghiệp cần lưu ý
Kể từ ngày 01/01/2026, Thông tư 200 đã chính thức khép lại sứ mệnh của mình sau hơn một thập kỷ. Thông tư 99 được ban hành nhằm giải quyết các bất cập về ghi nhận tài sản theo giá trị hợp lý và xử lý các giao dịch phức tạp trong nền kinh tế số.
Điểm thay đổi căn bản nhất mà mọi kế toán viên cần lưu ý là tên gọi Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 nay được gọi chính thức là Báo cáo tình hình tài chính. Sự thay đổi này không đơn thuần là tên gọi, mà còn phản ánh tư duy kế toán mới. Chuyển từ việc đối chiếu các con số sang việc phản ánh thực trạng nguồn lực và nghĩa vụ của thực thể tại một thời điểm nhất định. Tuy nhiên, trong ngôn ngữ hành nghề và tìm kiếm, thuật ngữ Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 vẫn được sử dụng rộng rãi như một cách gọi quen thuộc để chỉ phần báo cáo phản ánh Tài sản và Nguồn vốn.
Cấu trúc chi tiết mẫu Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99
Mẫu B01-DN theo quy định mới kế thừa cấu trúc cơ bản nhưng bổ sung nhiều chỉ tiêu phản ánh các loại tài sản hiện đại. Khi lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99, kế toán cần chú ý các phân mục sau:
Phân mục tài sản ngắn hạn và dài hạn
Tài sản vẫn được phân chia thành Tài sản ngắn hạn (Mã số 100) và Tài sản dài hạn (Mã số 200). Tuy nhiên, các tiêu chí phân loại trong Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 đã được thắt chặt dựa trên tính thanh khoản thực tế:
- Tiền và các khoản tương đương tiền (Mã số 110): Bao gồm tiền mặt, tiền gửi và các khoản đầu tư ngắn hạn có khả năng chuyển đổi nhanh thành tiền (không quá 3 tháng).
- Tài sản từ hợp đồng (Mã số 134): Đây là chỉ tiêu mới trong Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99, thay thế cho cách ghi nhận Phải thu theo tiến độ kế hoạch hợp đồng xây dựng trước đây. Nó phản ánh quyền của doanh nghiệp có được từ việc chuyển giao hàng hóa hoặc dịch vụ cho khách hàng.
- Tài sản sinh học (Mã số 215): Điểm mới nổi bật dành cho các doanh nghiệp nông nghiệp. Việc tách bạch tài sản sinh học giúp phản ánh đúng giá trị của các thực thể sống (cây trồng, vật nuôi) vốn có sự thay đổi giá trị sinh học nhanh chóng, điều mà trước đây thường bị gộp chung trong tài sản cố định hữu hình.
Phần Nợ phải trả và nghĩa vụ tài chính
Phần này phản ánh nghĩa vụ hiện tại của doanh nghiệp phát sinh từ các giao dịch quá khứ. Trong Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99, nợ phải trả được giám sát chặt chẽ hơn về thời hạn thanh toán và các cam kết tài chính phái sinh:
- Nợ ngắn hạn (Mã số 310): Các khoản nợ có thời hạn thanh toán trong vòng 12 tháng hoặc một chu kỳ kinh doanh thông thường.
- Dự phòng phải trả dài hạn (Mã số 342): Được tính toán dựa trên giá trị hiện tại của các khoản chi phí dự kiến trong tương lai (như chi phí hoàn nguyên môi trường), thể hiện tính thận trọng cực cao của Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99.
Phần Vốn chủ sở hữu
Phản ánh số vốn thực góp và các khoản lợi nhuận giữ lại. Đặc biệt, cách trình bày các quỹ tại Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 được đơn giản hóa để tập trung vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối và thặng dư vốn cổ phần.
Những thay đổi trọng yếu so với Thông tư 200 cũ
Để lập đúng Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99, kế toán cần hiểu rõ các thay đổi mang tính hệ thống sau:
Chuyển dịch từ Giá gốc sang Giá trị hợp lý
Nếu như trước đây, chúng ta đã quen thuộc với giá gốc thì nay Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 cho phép doanh nghiệp đánh giá lại các tài sản tài chính kinh doanh, công cụ phái sinh và bất động sản đầu tư theo giá thị trường tại ngày khóa sổ. Điều này giúp các số liệu trên Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 không còn bị lạc hậu so với thực tế thị trường.
Hệ thống mã số chỉ tiêu và Tài khoản tương ứng
Nhiều mã số chỉ tiêu đã được điều chỉnh. Việc lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 yêu cầu kế toán phải cập nhật bảng danh mục tài khoản mới (Ví dụ: TK 121 – Chứng khoán kinh doanh nay được phân chi tiết hơn theo mục đích nắm giữ).
Thuế tối thiểu toàn cầu và trách nhiệm thuế mới
Đối với các tập đoàn, Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 bổ sung chỉ tiêu liên quan đến nghĩa vụ thuế tối thiểu toàn cầu (Mã số 82112). Đây là nội dung bắt buộc để Việt Nam hội nhập với các quy định về chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu.
Hướng dẫn lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99
Để đảm bảo số liệu chính xác, quy trình lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 nên được thực hiện theo 5 bước chuẩn hóa sau:
Bước 1: Khóa sổ và đối soát niên độ 2025
Kế toán cần đảm bảo toàn bộ số dư cuối kỳ ngày 31/12/2025 (theo Thông tư 200) là chính xác tuyệt đối trước khi thực hiện chuyển đổi sang Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 cho năm tài chính 2026.
Bước 2: Thực hiện Mapping tài khoản
Do Thông tư 99 có một số tài khoản mới hoặc thay đổi bản chất, kế toán phải lập bảng đối chiếu số dư đầu kỳ.
- Note: Các khoản tạm ứng (TK 141) kéo dài cần được xem xét bản chất để đưa vào đúng mục phải thu trên Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99.
- Các khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên kết phải được đánh giá lại phương pháp kế toán (giá gốc hay vốn chủ sở hữu) tùy theo tình hình kiểm soát thực tế.
Bước 3: Đánh giá lại các khoản mục có gốc ngoại tệ
Mọi số dư tiền mặt, nợ phải thu, nợ phải trả có gốc ngoại tệ phải được quy đổi theo tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99. Phần chênh lệch tỷ giá được xử lý vào kết quả hoạt động kinh doanh trước khi đưa lên báo cáo.
Bước 4: Tổng hợp dữ liệu lên mẫu B01-DN
Kế toán thực hiện nhập số dư từ Bảng cân đối phát sinh tài khoản để điền vào các mã số tương ứng. Một điểm lưu ý khi trình bày Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 là các chỉ tiêu có số âm (như cổ phiếu quỹ, hao mòn tài sản cố định) phải được đặt trong dấu ngoặc đơn.
Bước 5: Kiểm soát tính cân đối và Thuyết minh
Sau khi điền số liệu, tổng Tài sản phải bằng tổng Nguồn vốn. Mọi biến động lớn trên Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 so với kỳ trước cần được giải trình chi tiết trong Bản thuyết minh báo cáo tài chính.
Đối với các doanh nghiệp vẫn còn đang áp dụng theo Thông tư 200 nên tham khảo hướng dẫn lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 200.
Ví dụ thực tế về chuyển đổi chỉ tiêu tài sản
Để hiểu rõ hơn về cách lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99, hãy xem xét ví dụ về chỉ tiêu Đầu tư tài chính:
| Chỉ tiêu cũ Thông tư 200 | Mã số | Chỉ tiêu mới Thông tư 99 | Mã số | Note |
| Đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn | 123 | Đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn | 123 | Không thay đổi |
| Phải thu theo tiến độ hợp đồng | 134 | Tài sản từ hợp đồng | 134 | Thay đổi bản chất ghi nhận |
| TSCĐ hữu hình | 221 | TSCĐ hữu hình | 221 | Loại trừ tài sản sinh học |
| Không có | – | Tài sản sinh học | 215 | Chỉ tiêu mới được bổ sung |
Bảng so sánh trên cho thấy việc lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 đòi hỏi sự tách bạch rõ ràng hơn về công năng của tài sản.
Các lỗi thường gặp khi áp dụng Thông tư 99
Trong năm đầu tiên áp dụng Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99, kế toán doanh nghiệp thường gặp khó khăn và trở ngại. MAN – Master Accountant Network đã tiếp nhận hỗ trợ tư vấn, từ đó MAN rút ra những lỗi mà kế toán thường mắc phải:
- Nhầm lẫn giữa Tài sản từ hợp đồng và Phải thu khách hàng: Cần phân biệt quyền không điều kiện (phải thu) và quyền có điều kiện (tài sản hợp đồng) khi lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99.
- Quên đánh giá lại tài sản sinh học: Quên tách sang mục riêng theo Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99.
- Sai lệch số dư đầu kỳ: Không thực hiện bút toán điều chỉnh hồi tố đối với các thay đổi chính sách kế toán khi chuyển sang Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99.
Conclude
Xây dựng và hoàn thiện Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 là nhiệm vụ trọng tâm của bộ phận tài chính kế toán trong năm 2026. Mặc dù có nhiều thay đổi về thuật ngữ và phương pháp đánh giá nhưng sự chuyển dịch này mang lại cái nhìn trung thực và khách quan hơn về năng lực tài chính của doanh nghiệp.
Để làm chủ việc lập Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99, doanh nghiệp cần chủ động nâng cấp hệ thống ERP hoặc Phần mềm kế toán, đồng thời tổ chức các buổi đào tạo nội bộ về cách phân loại tài sản theo danh mục mới. Đối với các đơn vị chưa có đội ngũ chuyên trách, việc tìm kiếm giải pháp từ đơn vị cung cấp accounting services uy tín và có kinh nghiệm là vô cùng cần thiết để xử lý các nghiệp vụ chuyên sâu và phức tạp.
Contact MAN – Master Accountant Network for detailed support and advice!
Contact information MAN – Master Accountant Network
- Address: No. 19A, Street 43, Tan Thuan Ward, Ho Chi Minh City
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- E-mail: man@man.net.vn
Content production by: Mr. Le Hoang Tuyen – Founder & CEO MAN – Master Accountant Network, Vietnamese CPA Auditor with over 30 years of experience in Accounting, Auditing and Financial Consulting.
Hỏi đáp về Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99
Nếu đáp ứng đủ điều kiện về đồng tiền ghi sổ, doanh nghiệp FDI có thể lập báo cáo bằng ngoại tệ nhưng khi nộp cho cơ quan chức năng Việt Nam phải kèm theo bản dịch ra Đồng Việt Nam (VND).
Hãy kiểm tra mối quan hệ giữa Lợi nhuận chưa phân phối trên Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 với chỉ tiêu Lợi nhuận sau thuế trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Chúng phải khớp nhau sau khi đã trừ đi các khoản trích lập quỹ. Doanh nghiệp FDI có được trình bày Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99 bằng ngoại tệ không?
Làm sao để kiểm tra nhanh tính logic của Bảng cân đối kế toán theo Thông tư 99?
