Phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho quyết định trực tiếp giá vốn hàng bán, lợi nhuận và chỉ tiêu hàng tồn kho trên báo cáo tài chính. Từ năm tài chính 2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định 5 phương pháp doanh nghiệp được lựa chọn:
- Giá đích danh;
- Bình quân gia quyền;
- Nhập trước – xuất trước (FIFO);
- Giá bán lẻ;
- Và chi phí chuẩn.
Bài viết dưới đây sẽ phân tích từng phương pháp kèm ví dụ tính và những lưu ý để áp dụng đúng.
Vì sao phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho quan trọng từ năm 2026?
Thông tư 99/2025/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026. Như vậy, năm 2026 là kỳ quyết toán đầu tiên doanh nghiệp khóa sổ hàng tồn kho theo chế độ kế toán mới.
Với doanh nghiệp thương mại và sản xuất, hàng tồn kho thường là khoản mục có giá trị lớn nhất trong tài sản ngắn hạn. Chọn sai hoặc áp dụng không nhất quán phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho sẽ dẫn đến:
- Sai giá vốn, sai lợi nhuận: Cùng một lượng hàng xuất, mỗi phương pháp cho ra giá vốn khác nhau, kéo theo lợi nhuận kế toán và thuế TNDN khác nhau.
- Lệch số dư tài khoản hàng tồn kho: Số dư TK 152, 153, 155, 156 không khớp với thẻ kho, sổ chi tiết khi kiểm kê cuối năm.
- Rủi ro khi kiểm toán, thanh tra thuế: Tự ý đổi phương pháp giữa các kỳ mà không xử lý như một thay đổi chính sách kế toán là lỗi thường bị phát hiện.
Điểm mới đáng chú ý: So với Thông tư 200/2014/TT-BTC, Thông tư 99/2025 bổ sung phương pháp chi phí chuẩn vào danh mục phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho – một công cụ quen thuộc trong kế toán quản trị doanh nghiệp sản xuất.
Quy định về phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho tại Thông tư 99/2025

Phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho được hướng dẫn trong phần nguyên tắc kế toán hàng tồn kho thuộc danh sách các tài khoản kế toán tại Mục B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Theo nguyên tắc chung của Thông tư, kế toán hàng tồn kho, bao gồm xác định giá gốc, giá trị thuần có thể thực hiện được, lập dự phòng giảm giá được thực hiện theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 “Hàng tồn kho”.
Căn cứ theo danh sách các tài khoản kế toán được quy định tại Mục B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định về hướng dẫn phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho như sau:
Phương pháp tính theo giá đích danh
Phương pháp này được áp dụng dựa trên giá trị thực tế của từng thứ vật tư, hàng hóa mua vào, từng thứ sản phẩm sản xuất ra nên chỉ áp dụng cho các doanh nghiệp có ít mặt hàng hoặc mặt hàng ổn định và nhận diện được.
Phương pháp bình quân gia quyền
Cụ thể:
- Theo phương pháp này, giá trị của từng mặt hàng tồn kho được tính theo giá trị trung bình của từng mặt hàng tồn kho đầu kỳ và giá trị từng mặt hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất trong kỳ.
- Giá trị trung bình có thể được tính theo từng kỳ hoặc sau từng lô hàng nhập về, phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của mỗi doanh nghiệp.
Phương pháp nhập trước, xuất trước (FIFO)
Phương pháp nhập trước, xuất trước (FIFO):
- Phương pháp này được áp dụng dựa trên giả định là giá trị hàng tồn kho được mua hoặc được sản xuất trước thì được xuất trước nên giá trị hàng tồn kho còn lại cuối kỳ là giá trị hàng tồn kho được mua hoặc sản xuất gần thời điểm cuối kỳ.
- Theo phương pháp này thì giá trị hàng xuất kho được tính theo giá của lô hàng nhập kho ở thời điểm đầu kỳ hoặc gần đầu kỳ, giá trị của hàng tồn kho cuối kỳ được tính theo giá của hàng nhập kho ở thời điểm cuối kỳ hoặc gần cuối kỳ.
Phương pháp giá bán lẻ
Phương pháp giá bản lẻ:
- Phương pháp này được dùng trong ngành bán lẻ (ví dụ như các đơn vị kinh doanh siêu thị hoặc tương tự), với đặc thù là hàng tồn kho có số lượng lớn, các mặt hàng thay đổi nhanh chóng và nhiều mặt hàng có lợi nhuận biên tương tự hoặc không thể sử dụng các phương pháp tính giá khác.
- Giá xuất hàng tồn kho được xác định bằng cách lấy giá bán của hàng tồn kho trừ (-) lợi nhuận biên theo tỷ lệ phần trăm hợp lý.
Giá xuất hàng tồn kho được xác định:
|
Giá xuất hàng tồn kho = Giá bán của hàng tồn kho – Lợi nhuận biên (tỷ lệ phần % hợp lý |
Tỷ lệ phần trăm hợp lý được sử dụng có tính đến các mặt hàng đó bị hạ giá xuống thấp hơn giá bán ban đầu.
Thông thường mỗi bộ phận bán lẻ sẽ sử dụng một tỷ lệ phần trăm bình quân riêng.
Phương pháp chi phí chuẩn
Được tính theo mức sử dụng bình thường của nguyên vật liệu và công cụ dụng cụ, nhân công, hiệu quả và hiệu suất sử dụng chi phí.
Các yếu tố này thường xuyên được xem xét lại và nếu cần thiết, sẽ được điều chỉnh theo các điều kiện hiện tại.
Doanh nghiệp căn cứ vào đặc điểm, tính chất, số lượng, chủng loại của từng mặt hàng tồn kho cũng như yêu cầu quản lý của doanh nghiệp để lựa chọn phương pháp xác định giá trị xuất kho và tồn kho cuối kỳ của từng mặt hàng tồn kho cho phù hợp và phải được áp dụng nhất quán giữa các kỳ kế toán, trừ khi có sự thay đổi chính sách kế toán.
Phân tích và ví dụ từng phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho
Để thấy rõ khác biệt giữa từng phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho, phần ví dụ dưới đây dùng chung một bộ số liệu tháng 10/2026 của mặt hàng thép tấm tại Công ty TNHH A:
| Ngày | Nghiệp vụ | Số lượng (Kg) | Đơn giá (đồng) | Thành tiền (đồng) |
| 01/10 | Tồn đầu kỳ | 100 | 50.000 | 5.000.000 |
| 05/10 | Nhập kho | 200 | 53.000 | 10.600.000 |
| 20/10 | Nhập kho | 100 | 55.000 | 5.500.000 |
| 25/10 | Xuất kho sản xuất | 300 | – | – |
Phương pháp giá đích danh: Áp dụng khi nhận diện được từng lô hàng
Hàng xuất thuộc lô nào thì lấy đúng giá thực tế của lô đó. Đây là phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho chính xác nhất vì giá vốn khớp hoàn toàn với chi phí thực tế, nhưng theo Thông tư 99/2025, phương pháp này chỉ áp dụng cho doanh nghiệp có ít mặt hàng hoặc mặt hàng ổn định và nhận diện được.
Ví dụ: Kinh doanh ô tô, máy móc theo số khung, số máy, bất động sản, trang sức có mã riêng.
Với bộ số liệu trên, nếu phiếu xuất ghi rõ 300 kg lấy từ lô 05/10 (200 kg) và lô 20/10 (100 kg), giá trị xuất kho = 10.600.000 + 5.500.000 = 16.100.000 đồng; tồn cuối kỳ là 100 kg lô đầu kỳ = 5.000.000 đồng.
Phương pháp bình quân gia quyền: Phổ biến nhất tại doanh nghiệp SME
Với phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho này, Thông tư 99/2025 cho phép tính giá trị trung bình theo từng kỳ (bình quân cuối kỳ) hoặc sau từng lô hàng nhập về (bình quân liên hoàn).
Bình quân cả kỳ:
- Đơn giá bình quân = (5.000.000 + 10.600.000 + 5.500.000) / (100 + 200 + 100) = 21.100.000 / 400 = 52.750 đồng/kg
- Giá trị xuất kho ngày 25/11 = 300 × 52.750 = 15.825.000 đồng
- Giá trị tồn cuối kỳ = 100 × 52.750 = 5.275.000 đồng
Bình quân cả kỳ đơn giản, ít công tính toán nhưng chỉ xác định được đơn giá vào cuối kỳ. Bình quân sau mỗi lần nhập cho số liệu kịp thời hơn, phù hợp với doanh nghiệp đã dùng phần mềm kế toán, phần mềm tự tính lại đơn giá ngay khi có phiếu nhập.
Phương pháp nhập trước, xuất trước (FIFO)
Theo phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho FIFO, hàng nhập trước được giả định xuất trước, nên giá trị tồn cuối kỳ phản ánh giá của các lô nhập gần cuối kỳ:
- Giá trị xuất kho ngày 25/11 = 100 × 50.000 + 200 × 53.000 = 15.600.000 đồng
- Giá trị tồn cuối kỳ = 100 × 55.000 = 5.500.000 đồng
So sánh với bình quân gia quyền: khi giá mua đang tăng, FIFO cho giá vốn thấp hơn (15.600.000 so với 15.825.000 đồng) và giá trị tồn kho cao hơn, sát giá thị trường hơn. Đây là yếu tố doanh nghiệp cần cân nhắc khi chọn phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho, vì ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận từng kỳ.
Phương pháp giá bán lẻ: Dành cho siêu thị, chuỗi bán lẻ
Với hàng nghìn mã hàng thay đổi liên tục, siêu thị khó áp dụng các phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho thông thường vì khó theo dõi giá gốc từng mặt hàng. Thông tư 99/2025 cho phép xác định giá xuất hàng tồn kho bằng giá bán trừ lợi nhuận biên theo tỷ lệ phần trăm hợp lý.
Ví dụ minh họa: Bộ phận đồ uống của Siêu thị B có tổng giá bán của hàng đã xuất bán trong tháng là 500.000.000 đồng, tỷ lệ lợi nhuận biên bình quân áp dụng cho bộ phận này là 20%.
- Lợi nhuận biên = 500.000.000 × 20% = 100.000.000 đồng
- Giá xuất hàng tồn kho = 500.000.000 – 100.000.000 = 400.000.000 đồng
Điểm cần kiểm soát: Tỷ lệ phần trăm phải hợp lý, có tính đến các mặt hàng bị hạ giá xuống thấp hơn giá bán ban đầu và thông thường mỗi bộ phận bán lẻ dùng một tỷ lệ bình quân riêng, không áp một tỷ lệ chung cho toàn siêu thị.
Phương pháp chi phí chuẩn: Điểm mới cho doanh nghiệp sản xuất
Đây là phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho mới được bổ sung tại Thông tư 99/2025. Giá trị được tính theo định mức chuẩn, mức sử dụng bình thường của nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ, nhân công, hiệu quả và hiệu suất sử dụng chi phí, thay vì chờ tập hợp đủ chi phí thực tế cuối kỳ.
Ưu điểm là doanh nghiệp có ngay giá thành sản phẩm để xuất kho, báo giá và kiểm soát chênh lệch giữa chi phí thực tế với định mức. Điều kiện bắt buộc là hệ thống định mức phải được xem xét lại thường xuyên và điều chỉnh khi điều kiện sản xuất thay đổi.
Bảng so sánh 5 phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho
Dưới đây là bảng so sánh 5 phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho:
| Phương pháp | Đối tượng phù hợp | Ưu điểm | Hạn chế |
| Giá đích danh | Doanh nghiệp ít mặt hàng hoặc mặt hàng ổn định, nhận diện được | Chính xác tuyệt đối, giá vốn khớp chi phí thực tế | Không khả thi với hàng nhiều chủng loại |
| Bình quân gia quyền | Đa số doanh nghiệp thương mại, sản xuất | Đơn giản, san đều biến động giá | Bình quân cả kỳ chỉ có giá cuối kỳ |
| FIFO | Doanh nghiệp có hàng theo lô, hạn sử dụng, giá biến động | Tồn kho sát giá thị trường | Khối lượng tính toán lớn khi nhiều lần nhập – xuất |
| Giá bán lẻ | Siêu thị, chuỗi bán lẻ | Xử lý được số lượng mã hàng rất lớn | Phụ thuộc tính hợp lý của tỷ lệ lợi nhuận biên |
| Chi phí chuẩn | Doanh nghiệp sản xuất có hệ thống định mức | Có giá thành nhanh, phục vụ quản trị | Cần định mức tin cậy, cập nhật thường xuyên |
Lưu ý khi lựa chọn và áp dụng phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho

Từ thực tế rà soát sổ kho cho doanh nghiệp, khi áp dụng phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho, kế toán cần kiểm soát các điểm sau:
- Chọn theo từng mặt hàng, không bắt buộc một phương pháp cho cả doanh nghiệp: Thông tư 99/2025 yêu cầu lựa chọn phương pháp xác định giá trị xuất kho và tồn kho cuối kỳ “của từng mặt hàng tồn kho cho phù hợp”. Doanh nghiệp vừa sản xuất vừa thương mại có thể dùng chi phí chuẩn cho thành phẩm và bình quân gia quyền cho hàng hóa mua về bán lại.
- Áp dụng nhất quán giữa các kỳ kế toán: Chỉ thay đổi khi có sự thay đổi chính sách kế toán; khi đó phải xử lý và thuyết minh theo chuẩn mực về thay đổi chính sách kế toán, không tự ý đổi giữa năm để “làm đẹp” lợi nhuận.
- Ghi rõ trong Quy chế hoặc chính sách kế toán và thuyết minh báo cáo tài chính phương pháp đang áp dụng cho từng nhóm hàng tồn kho.
- Theo dõi đồng thời số lượng và giá trị: Sổ chi tiết vật tư, hàng hóa phải khớp với sổ tổng hợp và số dư tài khoản. Doanh nghiệp ghi sổ thủ công hoặc kiểm tra đối chiếu có thể tham khảo mẫu sổ Nhật ký và Sổ Cái để tổ chức hệ thống sổ đồng bộ.
- Thời điểm xác định giá trị xuất kho: Thông tư 99/2025 không còn dùng tên gọi “kê khai thường xuyên” và “kiểm kê định kỳ” như Thông tư 200; giá trị xuất kho được xác định theo từng lần phát sinh hoặc theo kết quả kiểm kê cuối kỳ. Doanh nghiệp cần đảm bảo phương pháp tính giá đã chọn tương thích với cách xác định này.
- Cuối kỳ vẫn phải so sánh với giá trị thuần có thể thực hiện được: Dù dùng phương pháp nào, nếu giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc, doanh nghiệp xem xét lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho (TK 229) theo VAS 02.
Nếu doanh nghiệp đã chuyển sang Thông tư 99/2025 nhưng chưa chắc số liệu kho năm 2026 có nhất quán hay không, dịch vụ rà soát sổ sách kế toán của MAN sẽ kiểm tra phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho đang áp dụng, đối chiếu thẻ kho, sổ chi tiết, giá vốn và số dư hàng tồn kho trước khi khóa sổ quyết toán, giúp phát hiện sớm chênh lệch.
Kết luận
Phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho theo Thông tư 99/2025/TT-BTC gồm 5 phương pháp:
- Giá đích danh;
- Bình quân gia quyền;
- Nhập trước – xuất trước (FIFO);
- Giá bán lẻ;
- Và chi phí chuẩn.
Trong đó chi phí chuẩn là điểm mới dành cho doanh nghiệp sản xuất. Doanh nghiệp được tự lựa chọn căn cứ vào đặc điểm, tính chất, số lượng, chủng loại từng mặt hàng và yêu cầu quản lý, nhưng phải áp dụng nhất quán giữa các kỳ kế toán, trừ khi có sự thay đổi chính sách kế toán.
Lựa chọn phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho không chỉ là chuyện tính toán mà còn là quyết định chính sách kế toán, ảnh hưởng đến giá vốn, lợi nhuận và nghĩa vụ thuế nhiều năm. Nếu cần đánh giá phương pháp nào phù hợp với mô hình kinh doanh, dịch vụ tư vấn kế toán của MAN – Master Accountant Network sẽ đồng hành từ khâu xây dựng chính sách đến thuyết minh báo cáo tài chính.
Với doanh nghiệp chưa có bộ phận kế toán kho chuyên trách, giải pháp thuê kế toán dịch vụ giúp theo dõi nhập – xuất – tồn và vận hành phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho đúng chuẩn Thông tư 99/2025 với chi phí tối ưu.
Liên hệ ngay với MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ và tư vấn miễn phí.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp về phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho
Thông tư 99/2025 quy định bao nhiêu phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho?
Có 5 phương pháp: giá đích danh; bình quân gia quyền; nhập trước, xuất trước (FIFO); giá bán lẻ; chi phí chuẩn (có thể áp dụng cho các doanh nghiệp sản xuất).
Phương pháp chi phí chuẩn có phải điểm mới so với Thông tư 200 không?
Có. Thông tư 200/2014/TT-BTC không liệt kê phương pháp chi phí chuẩn; Thông tư 99/2025/TT-BTC bổ sung phương pháp này, tính theo mức sử dụng bình thường của nguyên vật liệu và công cụ dụng cụ, nhân công, hiệu quả và hiệu suất sử dụng chi phí.
Bình quân gia quyền tính theo kỳ hay theo từng lần nhập?
Theo phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho bình quân gia quyền tại Thông tư 99/2025, giá trị trung bình có thể được tính theo từng kỳ hoặc sau từng lô hàng nhập về, phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của mỗi doanh nghiệp.
Doanh nghiệp có được thay đổi phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho và tồn kho giữa các năm không?
Phương pháp đã chọn phải được áp dụng nhất quán giữa các kỳ kế toán, trừ khi có sự thay đổi chính sách kế toán. Khi thay đổi, doanh nghiệp phải xử lý và thuyết minh theo quy định về thay đổi chính sách kế toán.
Phương pháp giá bán lẻ tính như thế nào?
Giá xuất hàng tồn kho = Giá bán của hàng tồn kho – Lợi nhuận biên (tỷ lệ phần trăm hợp lý). Tỷ lệ phần trăm có tính đến các mặt hàng bị hạ giá xuống thấp hơn giá bán ban đầu, và thông thường mỗi bộ phận bán lẻ sử dụng một tỷ lệ phần trăm bình quân riêng.








