Nghị định 140/2026/NĐ-CP về báo cáo tài chính Nhà nước

Ngày 16/04/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 140/2026/NĐ-CP quy định về nội dung, việc lập, báo cáo và công khai báo cáo tài chính nhà nước. Đây là một văn bản pháp lý quan trọng, chính thức thay thế cho Nghị định số 25/2017/NĐ-CP vốn đã bộc lộ một số hạn chế trong bối cảnh quản trị tài chính công hiện đại. Với mục tiêu cốt lõi là nâng cao tính minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước và phù hợp với các chuẩn mực kế toán công (VPS) mới nhất, Nghị định 140/2026/NĐ-CP hứa hẹn sẽ tạo ra một bước ngoặt lớn trong việc quản lý tổng thể hệ thống tài sản và nguồn vốn của quốc gia.

 

Tổng quan về Nghị định 140/2026/NĐ-CP và Hiệu lực thi hành

Nghị định 140/2026/NĐ-CP ra đời trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tiến trình chuyển đổi số toàn diện trong quản lý ngân sách nhà nước và tài sản công. Văn bản này không chỉ đơn thuần là sự kế thừa các quy định cũ mà còn mang tính đột phá về cách thức tiếp cận, xử lý và tổng hợp dữ liệu tài chính ở cấp vĩ mô.

• Ngày ban hành: 16/04/2026.
• Hiệu lực thi hành: Theo quy định, văn bản có hiệu lực thi hành ngay từ ngày ký. Tuy nhiên, điểm cần lưu ý đặc biệt cho các cán bộ tài chính là các quy định tại Nghị định 140/2026/NĐ-CP sẽ bắt đầu được áp dụng để lập báo cáo tài chính nhà nước chính thức từ năm tài chính 2025.
• Đối tượng áp dụng: Phạm vi điều chỉnh của Nghị định 140/2026/NĐ-CP được mở rộng và làm rõ, bao gồm: Bộ Tài chính, Kho bạc Nhà nước, Ủy ban nhân dân các cấp (đặc biệt là cấp tỉnh), các cơ quan thu ngân sách (Thuế, Hải quan), các đơn vị dự toán cấp một, các đơn vị sự nghiệp công lập và toàn bộ các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Việc xác định rõ ràng đối tượng giúp quy trình luân chuyển dữ liệu từ cấp cơ sở lên trung ương trở nên thông suốt, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót dữ liệu tài sản công như trước đây.

Nghị định 140/2026/NĐ-CP đối với nền kinh tế

Việc triển khai Nghị định 140/2026/NĐ-CP mang lại lợi ích đa chiều cho cả cơ quan quản lý và người dân. Trước đây, việc quản lý tài chính công thường tập trung chủ yếu vào dòng tiền (thu – chi ngân sách), nhưng với các điều khoản mới tại Nghị định 140/2026/NĐ-CP, trọng tâm đã được dịch chuyển sang quản trị tổng tài sản và các khoản nợ phải trả.

Điều này giúp Chính phủ và Quốc hội có cái nhìn tổng quát về “sức khỏe” tài chính quốc gia. Việc nắm rõ giá trị tài sản hạ tầng, tài sản ngầm và các khoản nợ tiềm tàng theo Nghị định 140/2026/NĐ-CP là cơ sở để xây dựng các chính sách kinh tế vĩ mô bền vững, đảm bảo an ninh tài chính và kiểm soát nợ công trong ngưỡng an toàn. Đối với người dân và các nhà đầu tư, sự minh bạch từ Nghị định 140/2026/NĐ-CP giúp củng cố niềm tin vào sự điều hành kinh tế của Nhà nước.

Thành phần cốt lõi của Báo cáo tài chính nhà nước theo quy định mới

Căn cứ vào nội dung chi tiết của Nghị định 140/2026/NĐ-CP, hệ thống báo cáo tài chính nhà nước toàn quốc và cấp tỉnh phải đảm bảo phản ánh đầy đủ 04 loại biểu mẫu chính sau:

Báo cáo tình hình tài chính nhà nước

Được coi là bảng cân đối kế toán của toàn bộ nền hành chính công, báo cáo này theo Nghị định 140/2026/NĐ-CP phản ánh giá trị tài sản tại một thời điểm khóa sổ, bao gồm:

• Tài sản: Bao gồm tiền và các khoản tương đương tiền; các khoản đầu tư tài chính ngắn và dài hạn; các khoản phải thu; hàng tồn kho dự trữ quốc gia; đặc biệt là tài sản cố định (hạ tầng giao thông, thủy lợi, tài sản văn hóa) và tài sản dở dang.
• Nợ phải trả: Các khoản vay của Chính phủ, vay của chính quyền địa phương; các khoản nợ phải trả cho các nhà thầu và các bên liên quan.
• Tài sản thuần: Chỉ số cực kỳ quan trọng được xác định bằng tổng tài sản trừ đi nợ phải trả, phản ánh nguồn lực thực có của nhà nước sau khi hoàn thành các nghĩa vụ nợ.

Tham khảo: Tổng kế toán Nhà nước.

Báo cáo kết quả hoạt động tài chính nhà nước

Báo cáo này trong Nghị định 140/2026/NĐ-CP tập trung vào việc đo lường hiệu quả sử dụng các nguồn lực công trong một năm tài chính:

• Doanh thu: Tổng hợp từ thuế, phí, lệ phí và các nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp, thu từ đầu tư vốn nhà nước.
• Chi phí: Bao gồm chi phí hoạt động thường xuyên, chi phí tài chính (lãi vay), chi phí hỗ trợ và các khoản chi xã hội, chi trợ cấp.
• Thặng dư/Thâm hụt: Phản ánh hiệu số giữa doanh thu và chi phí, giúp đánh giá khả năng tự chủ tài chính ở các cấp theo tinh thần của Nghị định 140/2026/NĐ-CP.

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Đây là điểm nhấn kỹ thuật trong Nghị định 140/2026/NĐ-CP nhằm theo dõi sát sao dòng tiền thực tế:

• Hoạt động chủ yếu: Các dòng tiền thu từ thuế và chi cho các dịch vụ công ích.
• Hoạt động đầu tư: Dòng tiền chi ra để xây dựng cầu đường, bệnh viện, trường học và thu từ thanh lý tài sản.
• Hoạt động tài chính: Các dòng tiền từ việc phát hành trái phiếu Chính phủ hoặc trả nợ gốc các khoản vay quốc tế.

Thuyết minh báo cáo tài chính nhà nước

Theo Nghị định 140/2026/NĐ-CP, phần thuyết minh không chỉ là mô tả số liệu mà phải giải trình chi tiết về các chính sách kế toán áp dụng, căn cứ pháp lý của các biến động lớn và các sự kiện phát sinh sau ngày lập báo cáo. Đây là tài liệu quan trọng để Kiểm toán Nhà nước căn cứ thực hiện chức năng giám sát tối cao.

Quy trình lập báo cáo và Lộ trình gửi dữ liệu khắt khe

Sự minh bạch và tính kịp thời là yêu cầu tiên quyết của Nghị định 140/2026/NĐ-CP. Do đó, lộ trình tổng hợp dữ liệu được phân chia theo các mốc thời gian cụ thể:

• Đối với các đơn vị cung cấp thông tin: Các đơn vị dự toán cấp một, đơn vị sự nghiệp, cơ quan thu và các quỹ phải hoàn thành việc gửi báo cáo thông tin tài chính cho Kho bạc Nhà nước đồng cấp trước ngày 05/04 năm sau năm báo cáo.
• Đối với UBND cấp tỉnh: Kho bạc Nhà nước tỉnh phối hợp với Sở Tài chính để tổng hợp báo cáo tài chính nhà nước cấp tỉnh, trình UBND tỉnh phê duyệt và gửi về Bộ Tài chính trước ngày 01/07. Việc tuân thủ mốc thời gian này là bắt buộc theo quy định của Nghị định 140/2026/NĐ-CP.
• Đối với Bộ Tài chính: Thực hiện tổng hợp báo cáo toàn quốc, trình Chính phủ trước ngày 15/08. Sau đó, Chính phủ sẽ chính thức báo cáo Quốc hội về tình hình tài chính nhà nước toàn quốc cùng với báo cáo quyết toán ngân sách hàng năm.

Công khai thông tin: Nghĩa vụ và Hình thức thực hiện

Nghị định 140/2026/NĐ-CP quy định rằng việc công khai thông tin không còn là sự tự nguyện mà là nghĩa vụ pháp lý.

• Thời hạn: Trong vòng 30 ngày kể từ ngày báo cáo được trình trước Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân, các cơ quan chức năng phải thực hiện công khai rộng rãi.
• Hình thức công khai: Để đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận, Nghị định 140/2026/NĐ-CP đa dạng hóa các kênh truyền thông như: Đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính, Chính phủ; Niêm yết công khai tại trụ sở; Phát hành các ấn phẩm số và ấn phẩm giấy chính thống.

Trách nhiệm cá nhân và Chế tài tạm dừng chi ngân sách

Một trong những điểm tạo nên “sức nặng” của Nghị định 140/2026/NĐ-CP chính là cơ chế xử phạt trực tiếp vào nguồn lực của đơn vị vi phạm.

• Trách nhiệm thủ trưởng: Người đứng đầu các cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính chính xác, trung thực và đầy đủ của số liệu tài chính do đơn vị mình cung cấp.
• Chế tài đình chỉ chi: Nếu một đơn vị không chấp hành đúng chế độ cung cấp thông tin hoặc nộp báo cáo chậm trễ mà không có lý do bất khả kháng, Bộ Tài chính có quyền thông báo tạm dừng chi ngân sách đối với đơn vị đó. Chế tài này theo Nghị định 140/2026/NĐ-CP sẽ không áp dụng cho các khoản chi lương, phụ cấp và chi hỗ trợ trực tiếp cho con người nhằm đảm bảo an sinh xã hội cơ bản, nhưng sẽ tác động mạnh đến các khoản chi mua sắm, đầu tư và hoạt động khác.

Sự khác biệt giữa Nghị định 140/2026/NĐ-CP với Nghị định 25/2017/NĐ-CP

Sự thay đổi giữa hai nghị định cho thấy sự tiến hóa trong tư duy quản lý tài chính của Chính phủ:

• Về công nghệ: Nếu trước đây việc gửi báo cáo còn dựa nhiều vào văn bản giấy thì Nghị định 140/2026/NĐ-CP ưu tiên 100% dữ liệu số thông qua Hệ thống thông tin tổng hợp báo cáo tài chính nhà nước.
• Về chuẩn mực: Nghị định 140/2026/NĐ-CP tiệm cận gần hơn với các chuẩn mực quốc tế (IPSAS), giúp báo cáo tài chính của Việt Nam dễ dàng được các tổ chức tài chính quốc tế như IMF hay World Bank công nhận và đánh giá cao.
• Về tính kỷ luật: Sự chuyển đổi từ “nhắc nhở” sang “tạm dừng chi” tại Nghị định 140/2026/NĐ-CP cho thấy thái độ quyết liệt trong việc siết chặt kỷ cương tài chính công.

Hướng dẫn thực hiện dành cho cán bộ kế toán và nhà quản lý

Để triển khai thành công Nghị định 140/2026/NĐ-CP, kế toán các đơn vị cần thực hiện các bước chuẩn bị sau:

• Rà soát hệ thống tài sản: Tiến hành kiểm kê và phân loại tài sản công theo đúng danh mục quy định tại Nghị định 140/2026/NĐ-CP, đặc biệt chú ý đến các tài sản hạ tầng có giá trị lớn nhưng trước đây chưa được ghi nhận đầy đủ. Đối với các tổ chức quy mô lớn, việc sử dụng dịch vụ kế toán trọn gói chuyên nghiệp sẽ giúp rà soát và ghi nhận tài sản một cách chuẩn xác nhất theo quy định mới.
• Đào tạo nhân lực: Tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về cách lập mẫu biểu mới theo Nghị định 140/2026/NĐ-CP cho đội ngũ kế toán viên. Hoặc chủ động liên hệ các đơn vị chuyên Kế toán, Kiểm toán và Thuế uy tín như MAN – Master Accountant Network để được tư vấn và hỗ trợ cụ thể. Trong những giai đoạn chuyển đổi phức tạp, các đơn vị có thể cân nhắc giải pháp thuê kế toán trưởng có kinh nghiệm dày dặn để trực tiếp chỉ đạo và kiểm soát chất lượng báo cáo theo đúng lộ trình pháp lý.
• Tra cứu văn bản: Luôn cập nhật các Thông tư hướng dẫn kèm theo Nghị định 140/2026/NĐ-CP trên các nền tảng tin cậy như LuatVietnam, Thư viện Pháp luật để nắm bắt các chi tiết kỹ thuật nhỏ nhất.

Kết luận

Nghị định 140/2026/NĐ-CP không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật mà còn là nền tảng cốt lõi để xây dựng một chính phủ số minh bạch và hiệu quả. Việc ban hành Nghị định 140/2026/NĐ-CP đánh dấu sự trưởng thành trong công tác quản lý tài chính quốc gia, giúp tối ưu hóa nguồn lực và phục vụ tốt hơn cho mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội. Đối với mỗi doanh nghiệp, việc thực thi nghiêm túc các điều khoản trong Nghị định 140/2026/NĐ-CP không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cơ hội để chuẩn hóa dữ liệu tài sản, nâng cao hiệu quả quản trị nội bộ.

Mọi thắc mắc cần được hỗ trợ và tư vấn, xin vui lòng liên hệ MAN – Master Accountant Network:

Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: man@man.net.vn

Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.

Giải đáp thắc mắc về Nghị định 140/2026/NĐ-CP

Nghị định 140/2026/NĐ-CP có áp dụng cho các tập đoàn kinh tế nhà nước không?

Có, dữ liệu tài chính của các doanh nghiệp nhà nước sẽ được tổng hợp vào báo cáo tài chính nhà nước thông qua phần vốn chủ sở hữu và các khoản đầu tư vốn của nhà nước theo quy định tại Nghị định 140/2026/NĐ-CP.

Mẫu báo cáo của Nghị định 140/2026/NĐ-CP có khác biệt nhiều so với trước đây không?

Có sự thay đổi đáng kể về cách phân loại các khoản mục tài sản và doanh thu để phù hợp với chuẩn mực kế toán công mới. Các đơn vị cần sử dụng đúng biểu mẫu ban hành kèm theo Nghị định 140/2026/NĐ-CP.

Làm thế nào để tránh bị tạm dừng chi ngân sách?

Cách duy nhất là đảm bảo gửi báo cáo thông tin tài chính đúng hạn (trước 05/04 cho đơn vị cơ sở) và số liệu phải khớp đúng với hệ thống kế toán nhà nước theo Nghị định 140/2026/NĐ-CP.