Năm 2026 được xem là cột mốc quan trọng của ngành Tài chính – Kế toán Việt Nam khi khung pháp lý mới chính thức thay thế nhiều quy định đã áp dụng suốt hơn 10 năm qua. Việc ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC thay cho Thông tư 200/2014/TT-BTC không chỉ là sự thay đổi về văn bản mà còn mở ra giai đoạn cải cách sâu rộng về tư duy quản trị tài chính.
Song song đó, hoạt động kiểm toán nhà nước được tái cấu trúc theo hướng giám sát dữ liệu thời gian thực từ tháng 3/2026; mức xử phạt vi phạm hóa đơn cũng tăng mạnh theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP, với mức phạt có thể lên đến 80 triệu đồng. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho kế toán và chủ doanh nghiệp trong việc cập nhật, điều chỉnh quy trình để đảm bảo tuân thủ ngay từ đầu năm tài chính.
Bức tranh pháp lý Kế toán – Kiểm toán năm 2026
Năm 2026 ghi nhận xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ từ hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) sang định hướng tiệm cận Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Đây không đơn thuần là việc sửa đổi kỹ thuật hạch toán, mà là bước chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, minh bạch và số hóa toàn diện.
Mục tiêu trọng tâm của các quy định mới gồm:
- Tăng tính minh bạch và khả năng so sánh báo cáo tài chính
- Giảm bớt biểu mẫu cứng nhắc, trao quyền linh hoạt cho doanh nghiệp
- Thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quản lý và kiểm soát rủi ro
Trong bối cảnh đó, việc hiểu rõ và áp dụng đúng các quy định mới trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp vận hành ổn định và phát triển bền vững.
Những thay đổi lớn trong chế độ kế toán doanh nghiệp từ 01/01/2026
Từ đầu năm 2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức có hiệu lực, thay thế toàn bộ hệ thống hướng dẫn trước đây theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Đây là văn bản điều chỉnh trực tiếp đến toàn bộ hoạt động ghi nhận, phản ánh và trình bày thông tin tài chính của doanh nghiệp.
Quyền tự chủ nhưng tăng trách nhiệm giải trình
Điểm mới nổi bật là doanh nghiệp được phép tự xây dựng mẫu chứng từ và hệ thống sổ kế toán phù hợp với đặc thù hoạt động. Tuy nhiên, đi kèm với quyền chủ động là nghĩa vụ rõ ràng:
- Phải ban hành Quy chế hạch toán nội bộ bằng văn bản.
- Chứng từ tự thiết kế phải đảm bảo đầy đủ nội dung bắt buộc theo Luật Kế toán.
- Kế toán trưởng chịu trách nhiệm giải trình tính trung thực và hợp pháp của hệ thống khi cơ quan chức năng kiểm tra.
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong quản trị nhưng đồng thời nâng cao yêu cầu về kiểm soát nội bộ.
Điều chỉnh hệ thống tài khoản kế toán
Để phù hợp với thực tiễn giao dịch ngày càng phức tạp, hệ thống tài khoản được cập nhật đáng kể:
Các tài khoản bị bãi bỏ:
- TK 161 – Chi sự nghiệp
- TK 441 – Nguồn vốn đầu tư Xây dựng cơ bản
- TK 611 – Mua hàng
- TK 631 – Giá thành sản xuất
Các tài khoản mới bổ sung:
- TK 215 – Tài sản sinh học
- TK 332 – Phải trả cổ tức, lợi nhuận
- TK 82112 – Chi phí thuế TNDN bổ sung theo thuế tối thiểu toàn cầu
Ngoài ra, TK 112 được đổi tên thành “Tiền gửi không kỳ hạn” nhằm phản ánh chính xác hơn bản chất thanh khoản khi lập báo cáo.
Đáng chú ý, “Bảng cân đối kế toán” được đổi tên thành “Báo cáo tình hình tài chính”, thể hiện sự thay đổi trong cách tiếp cận, chú trọng giá trị thuần có thể thực hiện và ghi nhận tổn thất suy giảm tài sản thay vì chỉ dựa trên giá gốc.
Quy định cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME)
Năm 2026 cho phép doanh nghiệp vừa và nhỏ linh hoạt lựa chọn chế độ kế toán. Nếu áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp cần:
- Áp dụng nhất quán tối thiểu trong một năm tài chính.
- Trình bày lại số liệu so sánh khi thay đổi chế độ để đảm bảo tính liên tục.
Đây được xem là bước đệm giúp SME dần thích nghi với môi trường kế toán chuyên nghiệp hơn.
Chính sách kiểm toán Nhà nước từ tháng 03/2026
Từ 01/03/2026, Thông tư 03/2026/TT-KTNN thiết lập phương thức kiểm toán dựa trên quản trị rủi ro và dữ liệu số.
Chuyển sang kiểm soát theo thời gian thực
Thay vì hậu kiểm chọn mẫu truyền thống, cơ quan kiểm toán sẽ áp dụng phương pháp giám sát liên tục dựa trên dữ liệu điện tử. Hệ thống hoạt động theo cơ chế “cuốn chiếu”, giúp phát hiện rủi ro ngay khi phát sinh.
Tiêu chí ưu tiên kiểm toán
Các đơn vị có khả năng được đưa vào kế hoạch kiểm toán gồm:
- Doanh nghiệp quy mô lớn, dự án hạ tầng trọng điểm
- Tổ chức tín dụng có rủi ro hệ thống cao
- Đơn vị chưa được kiểm toán trong 3 – 5 năm liên tiếp
Việc công khai tiêu chí giúp nâng cao tính minh bạch và công bằng.
Siết chặt xử phạt hóa đơn theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP
Theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP, mức phạt vi phạm hành chính về hóa đơn tăng đáng kể:
| Hành vi | Mức phạt (VNĐ) |
| Không lập hóa đơn từ 50 số trở lên | 60.000.000 – 80.000.000 đồng |
| Lập hóa đơn sai thời điểm từ 100 số trở lên | 50.000.000 – 70.000.000 đồng |
| Cung cấp sai thông tin tài sản người nộp thuế | 6.000.000 – 10.000.000 đồng |
| Không cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng khi được yêu cầu | 10.000.000 – 16.000.000 đồng |
Примечание: Cá nhân vi phạm chịu mức phạt bằng 1/2 tổ chức.
Việc kiểm soát chặt thời điểm xuất hóa đơn và thông tin kê khai là yếu tố then chốt để tránh rủi ro tài chính lớn.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì cho năm 2026?
Để thích ứng hiệu quả với khung pháp lý mới, doanh nghiệp nên:
- Cập nhật phần mềm kế toán theo danh mục tài khoản mới.
- Xây dựng và ban hành Quy chế hạch toán nội bộ.
- Đào tạo nhân sự về các nghiệp vụ mới như thuế tối thiểu toàn cầu.
- Rà soát quy trình xuất hóa đơn nhằm đảm bảo đúng thời điểm và đầy đủ thông tin.
Chuẩn bị sớm và có kế hoạch chuyển đổi rõ ràng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro, tối ưu hệ thống kế toán và đảm bảo tuân thủ toàn diện trong năm tài chính 2026.
Заключить
Năm 2026 không chỉ là thời điểm thay đổi văn bản pháp lý mà còn là giai đoạn tái cấu trúc toàn diện hệ thống kế toán – kiểm toán theo hướng minh bạch, số hóa và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Từ việc áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, điều chỉnh hệ thống tài khoản, đổi mới phương pháp kiểm toán theo Thông tư 03/2026/TT-KTNN đến siết chặt chế tài hóa đơn theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP, tất cả đều đặt ra yêu cầu cao hơn về tính chính xác, kịp thời và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, việc chủ động rà soát quy trình, cập nhật phần mềm và đào tạo đội ngũ kế toán không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc để vận hành an toàn trong năm tài chính mới. Nếu doanh nghiệp cần một giải pháp đồng hành chuyên sâu, tối ưu chi phí và đảm bảo tuân thủ đúng quy định pháp luật hiện hành, doanh nghiệp có thể tham khảo бухгалтерские услуги chuyên nghiệp của MAN. để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời. Chủ động chuẩn bị hôm nay chính là cách tốt nhất để giảm thiểu rủi ro và nâng cao năng lực quản trị tài chính bền vững trong tương lai.
Nguồn tham khảo và căn cứ pháp lý:
- Thông tư 99/2025/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025.
- Thông tư 03/2026/TT-KTNN của Kiểm toán nhà nước ban hành ngày 12/01/2026.
- Nghị định 310/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính thuế và hóa đơn.
- Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 về điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh thuế TNCN.
Контактная информация MAN – Сеть ведущих бухгалтеров
- Адрес: № 19А, улица 43, район Тан Туан, Хошимин
- Мобильный/Зало: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Электронная почта: man@man.net.vn
Производство контента: Г-н Ле Хоанг Туен – Основатель и генеральный директор MAN – Master Accountant Network, вьетнамский аудитор CPA с более чем 30-летним опытом работы в сфере бухгалтерского учета, аудита и финансового консалтинга.
Câu hỏi thường gặp về Luật Kế toán – Kiểm toán năm 2026
Doanh nghiệp có bắt buộc áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC từ 01/01/2026 không?
Có. Kể từ ngày 01/01/2026, Thông tư 99 chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC và trở thành căn cứ pháp lý mới cho chế độ kế toán doanh nghiệp. Do đó, các đơn vị thuộc phạm vi điều chỉnh phải cập nhật hệ thống sổ sách, tài khoản và báo cáo theo quy định mới.
Doanh nghiệp tự thiết kế chứng từ có cần xin phê duyệt không?
Không cần xin phê duyệt trước, nhưng bắt buộc phải: Ban hành Quy chế hạch toán nội bộ bằng văn bản, đảm bảo mẫu chứng từ có đầy đủ nội dung bắt buộc theo Luật Kế toán và sẵn sàng giải trình khi cơ quan thuế hoặc kiểm toán kiểm tra. Quyền tự chủ cao hơn đồng nghĩa với trách nhiệm giải trình cũng cao hơn.
Khi thay đổi chế độ kế toán, có cần trình bày lại số liệu năm trước không?
Có. Nếu doanh nghiệp chuyển đổi chế độ kế toán (ví dụ SME chuyển sang áp dụng Thông tư 99), phải trình bày lại số liệu so sánh của kỳ trước để đảm bảo tính liên tục và minh bạch của báo cáo tài chính.
Kiểm toán nhà nước từ tháng 3/2026 có thay đổi gì đáng chú ý?
Theo Thông tư 03/2026/TT-KTNN, phương pháp kiểm toán chuyển mạnh sang giám sát dựa trên dữ liệu số và quản trị rủi ro theo thời gian thực. Điều này đồng nghĩa với việc sai sót có thể bị phát hiện ngay trong kỳ thay vì đợi đến cuối năm.
