Trong bối cảnh nền kinh tế năm 2025 đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ, các chính sách về thuế, đặc biệt là thuế GTGT thương mại, đóng vai trò then chốt trong việc điều tiết thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp. Việc nắm vững các quy định về kê khai, tính thuế và tận dụng các chính sách ưu đãi giảm thuế không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật mà còn tối ưu hóa dòng tiền kinh doanh.
Thuế GTGT thương mại là gì?
Thuế giá trị gia tăng (GTGT) hay VAT là loại thuế gián thu tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Trong lĩnh vực thương mại, thuế GTGT thương mại phát sinh khi doanh nghiệp thực hiện các hoạt động mua bán, phân phối hàng hóa. Khác với đơn vị sản xuất, doanh nghiệp thương mại chủ yếu đóng vai trò trung gian, do đó việc quản lý thuế tập trung vào sự chênh lệch giữa giá trị đầu vào và đầu ra.
Tại sao doanh nghiệp thương mại là đối tượng trọng yếu?
Doanh nghiệp thương mại thường có tần suất giao dịch lớn, số lượng hóa đơn nhiều và chủng loại hàng hóa đa dạng. Điều này dẫn đến việc quản lý thuế GTGT thương mại trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi kế toán phải cực kỳ tỉ mỉ trong việc phân loại thuế suất và đối chiếu chứng từ thanh toán.
Đối tượng chịu thuế và không chịu thuế trong Thương mại
Việc xác định đúng đối tượng là bước đầu tiên để tính toán chính xác số thuế GTGT thương mại phải nộp.
Hàng hóa chịu thuế
Hầu hết các loại hàng hóa di động, máy móc, thiết bị, hàng tiêu dùng được mua đi bán lại trong các cửa hàng, siêu thị, đại lý đều thuộc đối tượng chịu thuế GTGT.
Hàng hóa không chịu thuế
Một số mặt hàng đặc thù trong ngành thương mại không thuộc đối tượng chịu thuế bao gồm:
- Sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng, đánh bắt chưa chế biến thành các sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường ở khâu tự sản xuất, đánh bắt bán ra.
- Hàng hóa chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam.
- Phần mềm máy tính (theo quy định của pháp luật).
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải mọi trường hợp hàng hóa “không chịu thuế” đều đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không phát sinh nghĩa vụ kê khai thuế. Trên thực tế, pháp luật thuế GTGT còn quy định riêng nhóm đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế. Một khái niệm rất dễ gây nhầm lẫn nếu kế toán không phân biệt rõ với hàng hóa không chịu thuế. Việc hiểu đúng ranh giới này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác hạch toán và khấu trừ thuế GTGT đầu vào.
Đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế
Đây là điểm mà kế toán thuế GTGT thương mại thường xuyên nhầm lẫn. Căn cứ Điều 5 Thông tư 219/TT-BTC, doanh nghiệp, hợp tác xã nộp thuế theo phương pháp khấu trừ bán sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thủy hải sản chưa chế biến thành các sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường cho doanh nghiệp, hợp tác xã ở khâu kinh doanh thương mại thì không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT nhưng được khấu trừ thuế GTGT đầu vào.
Các mức thuế suất thuế GTGT thương mại năm 2025
Năm 2025 chứng kiến sự phân hóa rõ rệt về thuế suất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi.
- Mức 0%: Áp dụng cho hàng hóa thương mại xuất khẩu ra nước ngoài, vào khu phi thuế quan. Điều kiện bắt buộc là phải có hợp đồng xuất khẩu, chứng từ thanh toán qua ngân hàng và tờ khai hải quan.
- Mức 5%: Áp dụng cho các mặt hàng thiết yếu như nước sạch, phân bón, thức ăn gia súc (theo danh mục cụ thể), thiết bị y tế.
- Mức 8% (Ưu đãi đặc biệt): Tiếp tục áp dụng trong năm 2025 theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP đối với các nhóm hàng đang chịu thuế 10%, trừ một số lĩnh vực như viễn thông, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản…
- Mức 10%: Áp dụng cho các mặt hàng thương mại thông thường khác không thuộc danh mục được giảm thuế hoặc áp dụng thuế suất ưu đãi.
Sau khi xác định mức thuế suất thuế GTGT thương mại áp dụng trong năm 2025 (0%, 5%, 8% hay 10%), vấn đề tiếp theo doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm là cách tính thuế GTGT sao cho đúng và có lợi nhất. Bởi cùng một mức thuế suất, nhưng lựa chọn phương pháp tính thuế phù hợp sẽ quyết định trực tiếp đến số thuế phải nộp, khả năng khấu trừ thuế đầu vào và hiệu quả dòng tiền của doanh nghiệp thương mại.
Phương pháp tính thuế GTGT thương mại
Doanh nghiệp thương mại có thể lựa chọn một trong hai phương pháp sau tùy theo quy mô và điều kiện đáp ứng:
Phương pháp khấu trừ
Đây là phương pháp mà hầu hết các doanh nghiệp thuế GTGT thương mại quy mô vừa và lớn sử dụng.
- Công thức:
|
Số thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra – Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ |
- Lợi ích: Doanh nghiệp được trừ đi số thuế đã nộp ở khâu mua hàng, giúp giảm giá thành sản phẩm.
- Điều kiện: Phải sử dụng hóa đơn GTGT, thực hiện đầy đủ chế độ kế toán và thanh toán không dùng tiền mặt cho các hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên.
Phương pháp trực tiếp trên doanh thu
Thường áp dụng cho các hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp có doanh thu dưới 1 tỷ đồng (không tự nguyện đăng ký khấu trừ).
Công thức:
|
Số thuế GTGT phải nộp = Doanh thu x Tỷ lệ |
Tuy nhiên, việc lựa chọn đúng phương pháp tính thuế GTGT thương mại mới chỉ là điều kiện cần. Trên thực tế, rất nhiều doanh nghiệp vẫn bị truy thu và xử phạt không phải do tính sai công thức, mà do xác định sai thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế. Đây chính là yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến kỳ kê khai, thời hạn nộp thuế và rủi ro khi thanh tra. Vì vậy, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý thời điểm xác định thuế GTGT thương mại theo đúng quy định pháp luật.
Thời điểm xác định thuế GTGT thương mại
Xác định sai thời điểm có thể dẫn đến việc bị xử phạt hành chính về thuế. Quy tắc vàng trong thuế GTGT thương mại là:
- Đối với bán hàng hóa: Là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền.
- Lưu ý đặc biệt: Nếu doanh nghiệp thực hiện xuất hóa đơn trước khi giao hàng để hợp thức hóa chứng từ thì thời điểm tính thuế là ngày lập hóa đơn.
Cụ thể các mức phạt sai sót về thời điểm theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP:
- Phạt cảnh cáo: Áp dụng đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm nhưng không dẫn đến chậm thực hiện nghĩa vụ thuế và có tình tiết giảm nhẹ.
- Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng: Áp dụng cho hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm nhưng không dẫn đến chậm thực hiện nghĩa vụ thuế (trừ trường hợp phạt cảnh cáo nêu trên).
- Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng: Áp dụng đối với hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm theo quy định của pháp luật về hóa đơn bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ (đây là mức phạt phổ biến nhất khi bị truy thu).
- Phạt hành vi trốn thuế: Nếu việc chậm xuất hóa đơn dẫn đến chậm kê khai thuế, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn (tùy theo mức độ vi phạm và số lần tái phạm).
- Tiền chậm nộp: Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp phải nộp tiền chậm nộp thuế theo tỷ lệ 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp.
Việc xác định đúng thời điểm tính thuế GTGT thương mại không chỉ quyết định kỳ kê khai mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế phải nộp, nguy cơ bị truy thu và xử phạt. Tuy nhiên, dù đã nắm chắc thời điểm phát sinh nghĩa vụ thuế, nếu kê khai không đúng mẫu, không tách riêng thuế suất ưu đãi hoặc sai chỉ tiêu trên tờ khai, doanh nghiệp vẫn đối mặt với rủi ro lớn khi cơ quan thuế kiểm tra. Chính vì vậy, hiểu rõ quy trình và cách thức kê khai thuế GTGT thương mại năm 2025 là bước tiếp theo không thể bỏ qua để đảm bảo tuân thủ và tối ưu nghĩa vụ thuế.
Hướng dẫn kê khai thuế GTGT thương mại
Để việc kê khai thuế GTGT thương mại năm 2025 diễn ra chính xác, hạn chế tối đa sai sót và tránh rủi ro bị truy thu, kế toán cần tuân thủ đúng quy trình kê khai theo từng bước cụ thể, từ khâu chuẩn bị dữ liệu đến hoàn tất tờ khai và nộp thuế. Dưới đây là các bước kê khai thuế GTGT thương mại mà doanh nghiệp không nên bỏ qua.
Bước 1: Chuẩn bị dữ liệu
Tập hợp toàn bộ hóa đơn đầu vào (mua hàng, chi phí quản lý) và hóa đơn đầu ra trong kỳ (tháng hoặc quý).
Bước 2: Lập Tờ khai trên hệ thống HTKK
Sử dụng mẫu 01/GTGT (đối với phương pháp khấu trừ). Lưu ý khi thực hiện kê khai các mặt hàng được giảm thuế 8%:
- Kế toán phải lập thêm Phụ lục giảm thuế GTGT theo mẫu quy định tại Nghị định 174/2025/NĐ-CP để tách biệt doanh thu thuế suất 8% và 10%.
- Đảm bảo chỉ tiêu [32] và [33] trên tờ khai khớp với tổng số liệu Phụ lục.
Bước 3: Kê khai qua sàn thương mại điện tử
Từ 01/07/2025, các sàn Thương mại điện tử có chức năng thanh toán phải thực hiện khấu trừ và nộp thuế GTGT thương mại thay cho cá nhân, hộ kinh doanh bán hàng trên sàn. Các doanh nghiệp thương mại bán hàng qua sàn cần đối soát kỹ báo cáo từ sàn để kê khai đúng số thuế đã bị khấu trừ tại nguồn.
Mặc dù quy trình kê khai thuế GTGT thương mại năm 2025 đã được chuẩn hóa và hỗ trợ mạnh mẽ bởi phần mềm điện tử nhưng trên thực tế, chỉ cần một sơ suất nhỏ trong khâu lập tờ khai, phụ lục giảm thuế hay đối soát hóa đơn cũng có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro truy thu và xử phạt. Đây chính là lý do vì sao kế toán và chủ doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý những sai sót thường gặp dưới đây để chủ động phòng tránh ngay từ đầu.
Những sai sót phổ biến thường gặp
Dưới đây là những sai sót phổ biến thường gặp mà MAN – Master Accountant Network tổng hợp lại. Để tránh rủi ro khi thanh tra thuế GTGT thương mại:
- Quên phụ lục giảm thuế: Nhiều kế toán xuất hóa đơn 8% nhưng khi kê khai lại không lập phụ lục, dẫn đến việc cơ quan thuế không chấp nhận mức thuế suất ưu đãi.
- Khấu trừ hóa đơn không dùng tiền mặt: Đối với các lô hàng thương mại lớn, việc chuyển khoản phải được thực hiện từ tài khoản của công ty mua sang công ty bán. Nếu chuyển khoản cá nhân, số thuế GTGT đầu vào sẽ bị loại.
- Hóa đơn của doanh nghiệp bỏ trốn: Cần thường xuyên kiểm tra tình trạng hoạt động của nhà cung cấp trên cổng thông tin của Tổng cục Thuế để tránh mua phải “hóa đơn rác”.
Thực tế cho thấy, chính những sai sót tưởng chừng nhỏ trong khâu kê khai, thanh toán và kiểm soát hóa đơn lại là nguyên nhân hàng đầu khiến doanh nghiệp bị loại chi phí, truy thu thuế, thậm chí mất luôn quyền hoàn thuế GTGT. Vì vậy, để tránh rủi ro và tận dụng đúng quyền lợi của mình, doanh nghiệp thương mại cần hiểu rõ điều kiện, hồ sơ và quy trình hoàn thuế GTGT theo quy định hiện hành.
Hoàn thuế GTGT trong hoạt động Thương mại
Hoàn thuế là một “đặc quyền” của doanh nghiệp nhưng cũng đi kèm với quy trình kiểm tra gắt gao.
- Hoàn thuế xuất khẩu: Doanh nghiệp thương mại xuất khẩu có số thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ hết từ 300 triệu đồng trở lên thì được hoàn thuế theo tháng hoặc quý.
- Hồ sơ: Hợp đồng, tờ khai hải quan, chứng từ thanh toán ngân hàng là 3 yếu tố không thể thiếu.
Hoàn thuế GTGT giúp doanh nghiệp thu hồi dòng tiền đã nộp, nhưng đó mới chỉ là “xử lý phần ngọn”. Để giảm áp lực thuế một cách bền vững và chủ động hơn trong dài hạn, doanh nghiệp thương mại cần xây dựng chiến lược tối ưu thuế GTGT ngay từ khâu mua hàng, quản lý kho đến xuất hóa đơn và kê khai thuế.
Chiến lược tối ưu thuế GTGT thương mại
Để tối ưu hóa số thuế phải nộp một cách hợp pháp, doanh nghiệp nên:
- Lựa chọn nhà cung cấp: Ưu tiên những đơn vị nộp thuế theo phương pháp khấu trừ để có thể lấy được hóa đơn đầu vào 8-10%.
- Kiểm soát kho hàng: Tránh tình trạng tồn kho ảo (hàng đã bán nhưng chưa xuất hóa đơn) vì điều này dẫn đến nguy cơ bị truy thu thuế và phạt nặng.
- Cập nhật công nghệ: Sử dụng các phần mềm kế toán có tính năng tự động đối soát hóa đơn điện tử để giảm thiểu sai sót con người.
Kết luận
Thuế GTGT thương mại năm 2025 không còn đơn thuần là bài toán kê khai – nộp thuế, mà đã trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền, lợi nhuận và mức độ an toàn thuế của doanh nghiệp. Việc hiểu đúng thuế suất, áp dụng chính xác phương pháp tính thuế và chủ động xây dựng chiến lược tối ưu thuế GTGT hợp pháp sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro truy thu, đồng thời tận dụng hiệu quả chính sách giảm thuế 2% đang được áp dụng.
Trong bối cảnh quy định ngày càng siết chặt và thanh tra thuế diễn ra thường xuyên hơn, đồng hành cùng một đơn vị tư vấn Kế toán – Thuế chuyên sâu sẽ giúp doanh nghiệp thương mại yên tâm tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi. Nếu bạn đang cần rà soát hồ sơ thuế GTGT, tối ưu kê khai thuế 8% – 10% hoặc xây dựng hệ thống kế toán chuẩn ngay từ đầu, hãy liên hệ MAN – Master Accountant Network để được tư vấn giải pháp phù hợp để bảo vệ lợi ích dài hạn cho doanh nghiệp.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
Ban biên tập MAN – Master Accountant Network
