Kể từ khi các quy định mới về hóa đơn, chứng từ chính thức được áp dụng, không ít kế toán tại các tổ chức tín dụng vẫn còn băn khoăn về thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay. Đây là một nghiệp vụ tưởng chừng quen thuộc nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu xác định sai thời điểm xuất hóa đơn, bởi hoạt động cho vay có đặc thù riêng như lãi vay có thể được thu đúng hạn, chậm thu hoặc thu trước hạn tùy theo từng hợp đồng tín dụng. Nếu kế toán không nắm chắc quy định, việc lập hóa đơn sai thời điểm hoàn toàn có thể khiến hóa đơn bị coi là không hợp pháp, kéo theo hệ quả bị cơ quan thuế ấn định thuế.
Bài viết dưới đây sẽ hệ thống lại toàn bộ căn cứ pháp lý hiện hành liên quan đến thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, đồng thời phân tích các tình huống thực tế thường gặp để kế toán có thể áp dụng chính xác, tránh sai sót không đáng có trong quá trình xuất hóa đơn.
Thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng là khi nào?
Согласно правилам, установленным в khoản 4 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP về thời điểm lập hóa đơn đối với một số trường hợp cụ thể, đối với hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay được xác định theo kỳ hạn thu lãi tại thỏa thuận cho vay giữa tổ chức tín dụng và khách hàng đi vay. Đây là nguyên tắc chung, làm căn cứ để tổ chức tín dụng chủ động lên kế hoạch xuất hóa đơn tương ứng với từng khoản vay, từng khách hàng cụ thể.
Tuy nhiên, thực tế phát sinh nghiệp vụ tín dụng luôn đa dạng hơn quy định khung, do đó Nghị định 254/2026/NĐ-CP cũng dự liệu thêm hai tình huống ngoại lệ mà kế toán tổ chức tín dụng bắt buộc phải nắm rõ để không lập hóa đơn sai lệch so với bản chất giao dịch thực tế.
Trường hợp 1: Thu lãi đúng kỳ hạn theo thỏa thuận cho vay
Đây là tình huống phổ biến nhất trong hoạt động tín dụng. Khi khách hàng thanh toán lãi vay đúng theo kỳ hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng, thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay chính là thời điểm đến kỳ hạn thu lãi được ghi nhận trong thỏa thuận cho vay. Nói cách khác, tổ chức tín dụng căn cứ vào lịch thu lãi đã cam kết với khách hàng để xác định thời điểm xuất hóa đơn, không phụ thuộc vào thời điểm ký kết hợp đồng hay thời điểm giải ngân khoản vay.
Trường hợp 2: Đến kỳ hạn thu lãi nhưng không thu được
Trong thực tiễn hoạt động tín dụng, không phải lúc nào khách hàng cũng có khả năng thanh toán lãi vay đúng hạn. Đối với trường hợp này, pháp luật đã có quy định riêng nhằm đảm bảo hóa đơn phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch:
- Nếu đến kỳ hạn thu lãi mà tổ chức tín dụng không thu được, thì thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay không còn là thời điểm đến hạn theo thỏa thuận, mà chuyển sang thời điểm tổ chức tín dụng thực tế thu được tiền lãi vay của khách hàng.
Quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tổ chức tín dụng khỏi việc phải lập hóa đơn cho khoản doanh thu chưa thực sự phát sinh dòng tiền, đồng thời cũng giúp tránh tình trạng hóa đơn bị lập khống khi khách hàng chưa thanh toán.
Trường hợp 3: Khách hàng trả lãi trước hạn
Ngược lại với trường hợp trên, nếu khách hàng thực hiện trả lãi trước hạn theo thỏa thuận cho vay đã ký kết, thì thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay cũng được điều chỉnh tương ứng, cụ thể là thời điểm tổ chức tín dụng thu lãi trước hạn. Quy định này đảm bảo nguyên tắc lập hóa đơn luôn bám sát thời điểm phát sinh dòng tiền thực tế, chứ không cứng nhắc theo lịch thu lãi ban đầu đã thỏa thuận.
Để dễ hình dung, kế toán tổ chức tín dụng có thể tham chiếu bảng tóm tắt sau:
| Tình huống thực tế | Дата выставления счета |
| Thu lãi đúng kỳ hạn theo thỏa thuận | Thời điểm đến kỳ hạn thu lãi theo thỏa thuận cho vay |
| Đến hạn nhưng chưa thu được lãi | Thời điểm thực tế thu được tiền lãi vay của khách hàng |
| Khách hàng trả lãi trước hạn | Thời điểm thu lãi trước hạn |
Có thể thấy, điểm mấu chốt xuyên suốt cả ba tình huống trên chính là nguyên tắc: Thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay luôn gắn liền với thời điểm dòng tiền lãi vay thực tế phát sinh hoặc thời điểm đến hạn theo cam kết hợp đồng, chứ không phải một mốc thời gian cố định, áp dụng chung cho mọi khoản vay.
So sánh thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay và một số hoạt động đặc thù khác
Sở dĩ pháp luật quy định riêng về thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay thay vì áp dụng nguyên tắc chung (thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng hàng hóa, dịch vụ hoặc thời điểm hoàn thành cung cấp dịch vụ), là bởi hoạt động tín dụng có đặc thù riêng biệt về dòng tiền và kỳ hạn thanh toán.
Điều này cũng tương tự như cách Nghị định 254/2026/NĐ-CP quy định thời điểm lập hóa đơn đối với kinh doanh vận tải hành khách bằng xe taxi có sử dụng phần mềm tính tiền: thời điểm lập hóa đơn được xác định tại thời điểm kết thúc chuyến đi, đồng thời doanh nghiệp, hợp tác xã kinh doanh vận tải phải chuyển dữ liệu hóa đơn đến cơ quan thuế theo quy định. Rõ ràng, mỗi loại hình kinh doanh có một mốc thời gian đặc thù riêng để xác định thời điểm lập hóa đơn, phù hợp với bản chất vận hành của ngành nghề đó.
Việc đối chiếu này giúp kế toán tổ chức tín dụng hiểu rằng, quy định về thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay không phải là một ngoại lệ tùy tiện, mà được xây dựng dựa trên logic quản lý dòng tiền lãi vay, vốn có thể phát sinh sớm, đúng hạn hoặc trễ hạn tùy vào khả năng thanh toán của khách hàng đi vay.
См. также: Xuất hóa đơn theo Nghị định 254/2026/NĐ-CP.
Vì sao tổ chức tín dụng cần xác định đúng thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay?
Việc xác định đúng thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay không chỉ đơn thuần là tuân thủ quy định về hóa đơn, mà còn gắn liền trực tiếp với điều kiện được đăng ký, sử dụng hóa đơn điện tử hợp lệ của tổ chức tín dụng.
Điều kiện đăng ký, sử dụng hóa đơn điện tử của tổ chức tín dụng
Căn cứ khoản 1 Điều 6 Thông tư 91/2026/TT-BTC, tổ chức kinh tế, tổ chức khác, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không thuộc trường hợp ngừng, tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định tại Điều 8 Thông tư này được đăng ký, thay đổi nội dung đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ hóa đơn điện tử. Tổ chức tín dụng, với tư cách là tổ chức kinh tế, cũng nằm trong phạm vi điều chỉnh này.
Điều đó có nghĩa là, để duy trì được quyền sử dụng hóa đơn điện tử ổn định, liên tục cho hoạt động cho vay, tổ chức tín dụng cần đảm bảo không rơi vào các trường hợp bị ngừng hoặc tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định pháp luật.
Các trường hợp bị ngừng, tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử cần lưu ý
Theo khoản 1 Điều 8 Thông tư 91/2026/TT-BTC, một số trường hợp tiêu biểu dẫn đến việc bị ngừng hoặc tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử bao gồm:
- Tổ chức chấm dứt hiệu lực mã số thuế;
- Cơ quan thuế xác minh và thông báo tổ chức không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký;
- Tổ chức tạm ngừng kinh doanh;
- Tổ chức bị cơ quan thuế ra quyết định ngừng sử dụng hóa đơn điện tử để cưỡng chế nợ thuế hoặc có hành vi lập hóa đơn điện tử phục vụ mục đích bán khống hàng hóa, cung cấp dịch vụ nhằm chiếm đoạt tiền của tổ chức, cá nhân khác, bị cơ quan có thẩm quyền phát hiện, khởi tố.
Mặc dù các trường hợp trên chủ yếu liên quan đến hành vi vi phạm nghiêm trọng hoặc thay đổi tình trạng pháp lý của doanh nghiệp nhưng việc kế toán tổ chức tín dụng nắm vững và tuân thủ đúng thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay ngay từ đầu chính là một trong những biện pháp phòng ngừa hiệu quả, giúp hạn chế tối đa nguy cơ hóa đơn bị đánh giá là không hợp lệ, từ đó tránh liên đới đến các chế tài xử lý liên quan đến hóa đơn, chứng từ.
Lập hóa đơn sai thời điểm đối với hoạt động cho vay có bị ấn định thuế không?
Đây là mối quan tâm hàng đầu của không ít kế toán và nhà quản lý tài chính tại tổ chức tín dụng, bởi hậu quả của việc lập hóa đơn sai thời điểm không chỉ dừng lại ở việc bị xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn, mà còn có thể kéo theo hệ quả nghiêm trọng hơn: bị ấn định thuế.
Hóa đơn không ghi đầy đủ nội dung là hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp
Căn cứ khoản 2 Điều 4 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, việc sử dụng hóa đơn, chứng từ không ghi đầy đủ các nội dung bắt buộc theo quy định, hoặc hóa đơn tẩy xóa, sửa chữa không đúng quy định, được xác định là hành vi sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ. Bên cạnh đó, hóa đơn khống, tức hóa đơn đã ghi các chỉ tiêu, nội dung nghiệp vụ kinh tế nhưng việc mua bán hàng hóa, dịch vụ không có thật một phần hoặc toàn bộ, hoặc hóa đơn phản ánh không đúng giá trị thực tế phát sinh cũng thuộc nhóm hành vi này.
Nếu đối chiếu sang lĩnh vực tín dụng, một hóa đơn lãi vay được lập sai thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay.
Например: Lập hóa đơn tại thời điểm đến hạn trong khi thực tế khách hàng chưa thanh toán, hoặc không điều chỉnh khi khách hàng trả lãi trước hạn – hoàn toàn có nguy cơ bị đánh giá là hóa đơn phản ánh không đúng bản chất giao dịch thực tế phát sinh.
Hậu quả bị ấn định thuế theo Luật Quản lý thuế 2025
Căn cứ khoản 2 Điều 24 Luật Quản lý thuế 2025, cơ quan thuế sẽ thực hiện ấn định thuế đối với một số trường hợp cụ thể, trong đó bao gồm:
Mua, bán, trao đổi và hạch toán, kê khai thuế theo giá trị hàng hóa, dịch vụ không đúng với giá thực tế thanh toán hoặc không theo giá trị giao dịch thông thường trên thị trường làm giảm nghĩa vụ nộp thuế; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp mà hàng hóa, dịch vụ là có thật theo xác định của cơ quan có thẩm quyền và đã được kê khai doanh thu tính thuế; hoặc sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch, giá trị giao dịch thực tế nhằm làm giảm nghĩa vụ thuế.
Như vậy, có thể thấy mối liên hệ rất rõ ràng: nếu tổ chức tín dụng xác định sai thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay, dẫn đến hóa đơn không phản ánh đúng thời điểm phát sinh doanh thu lãi vay thực tế, thì đây hoàn toàn có thể bị cơ quan thuế xem xét là hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp, và từ đó áp dụng biện pháp ấn định thuế. Hệ quả này không chỉ ảnh hưởng đến nghĩa vụ tài chính của tổ chức tín dụng mà còn tác động đến uy tín, mức độ tuân thủ pháp luật trong mắt cơ quan quản lý nhà nước.
Một số lưu ý thực tiễn giúp kế toán tổ chức tín dụng lập hóa đơn đúng thời điểm
Để hạn chế tối đa rủi ro liên quan đến thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay, kế toán tại tổ chức tín dụng nên lưu ý một số điểm sau:
- Rà soát kỹ điều khoản kỳ hạn thu lãi trong từng hợp đồng tín dụng cụ thể. Do thời điểm lập hóa đơn phụ thuộc trực tiếp vào thỏa thuận cho vay của từng khách hàng, kế toán không nên áp dụng một mốc thời gian chung, cố định cho toàn bộ danh mục khoản vay, mà cần theo dõi riêng lịch thu lãi của từng hợp đồng.
- Theo dõi sát tình trạng thanh toán lãi vay của khách hàng. Đối với các khoản vay chậm trả lãi, kế toán cần chủ động điều chỉnh thời điểm lập hóa đơn sang thời điểm thực thu, tránh lập hóa đơn tại thời điểm đến hạn khi chưa có dòng tiền thực tế. Ngược lại, với các khoản trả lãi trước hạn, cần lập hóa đơn ngay tại thời điểm phát sinh giao dịch thu lãi trước hạn.
- Cập nhật thường xuyên các văn bản hướng dẫn thi hành. Bên cạnh Nghị định 254/2026/NĐ-CP, các quy định liên quan tại Thông tư 91/2026/TT-BTC về đăng ký, ngừng, tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử, hay Thông tư 94/2026/TT-BTC về quản lý rủi ro thuế và hóa đơn, đều là những căn cứ pháp lý mà kế toán tổ chức tín dụng cần bám sát để đảm bảo tuân thủ toàn diện, không chỉ riêng vấn đề thời điểm lập hóa đơn.
- Xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ gắn với hệ thống theo dõi kỳ hạn thu lãi. Việc thiết lập cơ chế đối chiếu tự động giữa lịch thu lãi trên hợp đồng tín dụng và thời điểm lập hóa đơn thực tế sẽ giúp tổ chức tín dụng giảm thiểu đáng kể sai sót do yếu tố con người, đồng thời tạo thuận lợi cho công tác kiểm tra, đối soát khi có yêu cầu từ cơ quan thuế.
Với khối lượng văn bản pháp luật về hóa đơn, thuế liên tục thay đổi như hiện nay, đặc biệt là các đơn vị quy mô vừa và nhỏ, lựa chọn sử dụng полное бухгалтерское обслуживание từ các đơn vị uy tín và chuyển nghiệp như MAN – Master Accountant Network để đảm bảo toàn bộ nghiệp vụ hóa đơn, cập nhật và tuân thủ theo quy định mới.
Заключить
Việc nắm vững và áp dụng chính xác quy định này không chỉ giúp tổ chức tín dụng tuân thủ đúng Nghị định 254/2026/NĐ-CP, mà còn là biện pháp phòng ngừa hiệu quả trước nguy cơ hóa đơn bị đánh giá là không hợp pháp, dẫn đến hậu quả bị ấn định thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế 2025. Trong bối cảnh quy định về hóa đơn điện tử liên tục được cập nhật, kế toán tổ chức tín dụng cần chủ động theo dõi các văn bản hướng dẫn mới nhất để đảm bảo quy trình lập hóa đơn luôn bám sát pháp luật hiện hành.
Nếu doanh nghiệp đang gặp vướng mắc cụ thể liên quan đến thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay tại đơn vị mình, hãy để lại câu hỏi hoặc bình luận bên dưới để được trao đổi, làm rõ thêm dựa trên tình huống thực tế phát sinh.
Trường hợp cần một đơn vị tư vấn đồng hành lâu dài, quý độc giả có thể tham khảo danh sách top 10 công ty kế toán uy tín tại TP.HCM để lựa chọn đối tác phù hợp, giúp việc tuân thủ quy định về hóa đơn và thuế để đảm bảo chính xác và kịp thời.
Свяжитесь с MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ và tư vấn miễn phí!
Контактная информация MAN – Сеть ведущих бухгалтеров
- Адрес: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Мобильный/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Электронная почта: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp về thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay
Thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng được quy định tại khoản 4 Điều 9 Nghị định 254/2026/NĐ-CP về thời điểm lập hóa đơn đối với một số trường hợp cụ thể.
Không. Theo quy định, nếu đến kỳ hạn thu lãi mà tổ chức tín dụng không thu được, thời điểm lập hóa đơn không phải là thời điểm đến hạn theo thỏa thuận, mà là thời điểm tổ chức tín dụng thực tế thu được tiền lãi vay của khách hàng. Việc xuất hóa đơn khi chưa có dòng tiền thực thu là không đúng bản chất giao dịch và tiềm ẩn rủi ro pháp lý.
Trường hợp khách hàng trả lãi trước hạn theo thỏa thuận cho vay đã ký kết, thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay chính là thời điểm tổ chức tín dụng thu lãi trước hạn đó, không phải chờ đến kỳ hạn ghi trong hợp đồng ban đầu.
Có. Theo khoản 1 Điều 6 Thông tư 91/2026/TT-BTC, tổ chức tín dụng với tư cách là tổ chức kinh tế phải đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ hóa đơn điện tử, trừ trường hợp thuộc diện bị ngừng hoặc tạm ngừng sử dụng hóa đơn điện tử theo Điều 8 Thông tư này.
Quy định này không ấn định một mốc thời gian cố định áp dụng chung cho toàn bộ danh mục cho vay, mà xác định theo kỳ hạn thu lãi tại thỏa thuận cho vay của từng hợp đồng cụ thể giữa tổ chức tín dụng và khách hàng. Do đó, kế toán cần theo dõi riêng lịch thu lãi của từng hợp đồng tín dụng để xuất hóa đơn đúng thời điểm, không áp dụng máy móc một quy tắc chung cho tất cả khách hàng. Thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay được quy định tại văn bản nào?
Nếu khách hàng chưa trả lãi đúng hạn, tổ chức tín dụng có phải xuất hóa đơn ngay tại thời điểm đến hạn không?
Không. Theo quy định, nếu đến kỳ hạn thu lãi mà tổ chức tín dụng không thu được, thời điểm lập hóa đơn không phải là thời điểm đến hạn theo thỏa thuận, mà là thời điểm tổ chức tín dụng thực tế thu được tiền lãi vay của khách hàng. Việc xuất hóa đơn khi chưa có dòng tiền thực thu là không đúng bản chất giao dịch và tiềm ẩn rủi ro pháp lý.
Tổ chức tín dụng có bắt buộc phải đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử để áp dụng quy định này không?
Quy định về thời điểm lập hóa đơn đối với hoạt động cho vay có áp dụng chung cho mọi khoản vay không, hay phụ thuộc vào từng hợp đồng?
