Trong bối cảnh nền kinh tế số toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ, việc quản lý và hạch toán các loại tài sản mới như tài sản mã hóa (Crypto Assets) trở thành yêu cầu cấp thiết. Ngày 04/03/2026, Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTC nhằm hướng dẫn nguyên tắc kế toán đối với các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Đây được xem là văn bản pháp lý nền tảng, giúp các doanh nghiệp và tổ chức tài chính chuẩn hóa quy trình ghi sổ, lập báo cáo tài chính trong giai đoạn thí điểm quan trọng này.
Tổng quan về Thông tư 15/2026/TT-BTC
Sự xuất hiện của Thông tư 15/2026/TT-BTC không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng từ Chính phủ và Bộ Tài chính. Văn bản này cụ thể hóa các nội dung được quy định tại Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 09/09/2025 về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.
Thông tin pháp lý trọng tâm:
- Số hiệu: 15/2026/TT-BTC
- Ngày ban hành: 04/03/2026
- Cơ quan ban hành: Bộ Tài chính
- Người ký: Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm
- Hiệu lực: Thông tư có hiệu lực kể từ ngày ký (04/03/2026) và bắt đầu áp dụng ngay cho niên độ kế toán năm 2026.
Việc ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTC dựa trên các căn cứ quan trọng như:
- Luật Kế toán số 88/2015/QH13 (sửa đổi bởi Luật số 56/2024/QH15).
- Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15.
- Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.
Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng theo Thông tư 15/2026/TT-BTC
Một trong những điểm cần lưu ý đầu tiên là phạm vi ảnh hưởng của văn bản này. Thông tư 15/2026/TT-BTC tập trung vào việc hướng dẫn nguyên tắc hạch toán kế toán, ghi sổ và trình bày báo cáo tài chính.
Phạm vi điều chỉnh
Thông tư 15/2026/TT-BTC hướng dẫn nguyên tắc kế toán cho các tổ chức tham gia thị trường trong thời gian thực hiện thí điểm. Tuy nhiên, điều khoản quan trọng tại Điều 1 nhấn mạnh: Thông tư này không áp dụng cho việc xác định nghĩa vụ thuế của các tổ chức với Ngân sách Nhà nước. Doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa kế toán và thuế để tránh những sai sót trong quá trình quyết toán cuối năm.
Đối tượng áp dụng
Văn bản này hướng tới 3 nhóm đối tượng chính được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam:
- Tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP): Bao gồm các sàn giao dịch (tổ chức thị trường), đơn vị lưu ký tài sản mã hóa, và tổ chức cung cấp nền tảng phát hành.
- Tổ chức phát hành tài sản mã hóa: Các doanh nghiệp thực hiện gọi vốn hoặc phát hành tài sản số (Token/Coin) ra thị trường theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.
- Nhà đầu tư tổ chức trong nước: Các quỹ đầu tư, công ty tài chính hoặc doanh nghiệp nắm giữ tài sản mã hóa như một phần của danh mục đầu tư tài chính.
Nguyên tắc hạch toán chung theo quy định mới
Theo Điều 4 của Thông tư 15/2026/TT-BTC, các tổ chức tham gia phải tuân thủ đầy đủ Luật Kế toán và Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành kèm theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC ngày 27/10/2025.
Nguyên tắc “Bản chất hơn hình thức” (Điều 3) Đây là nguyên tắc cốt lõi được Thông tư 15/2026/TT-BTC nhấn mạnh. Trường hợp chưa có quy định cụ thể về thuật ngữ kỹ thuật, kế toán phải căn cứ vào bản chất kinh tế của giao dịch.
- Nếu tài sản mã hóa mang tính chất là hàng hóa để bán: Hạch toán tương tự hàng tồn kho.
- Nếu tài sản mã hóa mang tính chất công cụ tài chính: Hạch toán tương tự chứng khoán kinh doanh hoặc đầu tư tài chính.
Hướng dẫn kế toán chi tiết cho Tổ chức cung cấp dịch vụ (VASP)
Đối với các đơn vị vận hành sàn giao dịch và lưu ký, Thông tư 15/2026/TT-BTC đặt ra những yêu cầu khắt khe về tính minh bạch và tách bạch tài sản.
Ghi nhận doanh thu (Tài khoản 511)
Các tổ chức này phải ghi nhận doanh thu từ dịch vụ vào Tài khoản “Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ”. Thông tư 15/2026/TT-BTC yêu cầu theo dõi chi tiết cho từng loại:
- Dịch vụ tổ chức thị trường: Phí khớp lệnh, phí rút/nạp.
- Dịch vụ lưu ký: Phí quản lý ví, phí bảo quản tài sản mã hóa.
- Dịch vụ nền tảng phát hành: Phí niêm yết, phí tư vấn phát hành.
Quản lý tách biệt tài sản
Đây là nguyên tắc vàng của Thông tư 15/2026/TT-BTC. Tổ chức cung cấp dịch vụ phải:
- Quản lý và hạch toán tách biệt tài sản mã hóa của khách hàng với tài sản của chính mình.
- Không được ghi nhận tài sản khách hàng là tài sản của tổ chức trên Bảng cân đối kế toán (trừ trường hợp có quy định khác về quyền sở hữu).
- Phải theo dõi chi tiết số dư tài sản của từng khách hàng trên hệ thống sổ chi tiết ngoại bảng hoặc tài khoản trung gian theo quy định nghiệp vụ.
Quản lý nợ phải thu và dự phòng
Đơn vị phải tiến hành phân loại, theo dõi chi tiết các khoản nợ phải thu phát sinh từ phí dịch vụ mã hóa. Việc lập dự phòng nợ phải thu khó đòi phải thực hiện định kỳ theo quy định của pháp luật tài chính để đảm bảo an toàn vốn.
Kế toán đối với Tổ chức phát hành tài sản mã hóa
Khi một doanh nghiệp tiến hành phát hành tài sản số, Thông tư 15/2026/TT-BTC yêu cầu hạch toán dựa trên bản chất của nghĩa vụ phát sinh đối với người nắm giữ token:
- Trường hợp mang bản chất huy động vốn: Nếu đơn vị phát hành có cam kết trả lại tiền hoặc tài sản trong tương lai (tương tự vay vốn), tổ chức phải hạch toán vào các tài khoản nợ phải trả (Tài khoản 331, 338 hoặc 341 tùy tính chất).
- Trường hợp đổi lấy dịch vụ tương lai: Số tiền thu được từ việc bán token thu trước sẽ hạch toán vào “Doanh thu chưa thực hiện” (Tài khoản 3387). Doanh thu này chỉ được kết chuyển sang Tài khoản 511 khi dịch vụ thực tế đã được cung cấp cho người sở hữu token.
- Chi phí phát hành: Các chi phí xây dựng hệ thống, Smart Contract, phí tư vấn pháp lý cho việc phát hành được tập hợp vào chi phí sản xuất kinh doanh dở dang (Tài khoản 154) hoặc chi phí trả trước (Tài khoản 242) để phân bổ.
Hướng dẫn đối với Nhà đầu tư là tổ chức
Đối với các doanh nghiệp nắm giữ tài sản mã hóa như một khoản đầu tư, Thông tư 15/2026/TT-BTC hướng dẫn hạch toán tương tự như hoạt động đầu tư tài chính.
- Xác định giá gốc: Tại thời điểm mua, tài sản được ghi nhận theo giá thực tế mua cộng các chi phí trực tiếp liên quan (phí giao dịch sàn).
- Phân loại theo mục đích nắm giữ: Nắm giữ ngắn hạn (Dưới 12 tháng), hạch toán vào Tài khoản 121 – Chứng khoán kinh doanh (Chi tiết tài sản mã hóa). Nắm giữ dài hạn sẽ phải hạch toán vào tài khoản 228 – Đầu tư khác.
- Đánh giá lại tại thời điểm lập Báo cáo tài chính: Do thị trường tiền mã hóa có biến động cực lớn, Thông tư 15/2026/TT-BTC yêu cầu đơn vị phải có bằng chứng thị trường tin cậy (giá từ các sàn giao dịch lớn được cấp phép theo thí điểm) để ghi nhận dự phòng giảm giá hoặc đánh giá lại giá trị tài sản.
Phân tích tác động và Thách thức thực thi Thông tư 15/2026/TT-BTC
Việc ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTC không chỉ đơn thuần là bổ sung một quy định kế toán, mà còn tạo ra những làn sóng thay đổi sâu rộng đối với hệ sinh thái tài sản số tại Việt Nam. Tuy nhiên, song song với những cơ hội bứt phá cho doanh nghiệp, văn bản này cũng đặt ra không ít bài toán hóc búa trong quá trình triển khai thực tế. Để hiểu rõ hơn về bức tranh toàn cảnh, cùng MAN – Master Accountant Network phân tích kỹ lưỡng cả hai khía cạnh:
- Những giá trị tích cực
- Những rào cản kỹ thuật mà bộ phận kế toán phải đối mặt.
Tác động tích cực
Việc ban hành Thông tư 15/2026/TT-BTC mang lại 3 lợi ích lớn:
- Tính minh bạch: Xóa bỏ “vùng xám” trong Báo cáo tài chính, giúp các cơ quan quản lý (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính) giám sát được luồng tiền trong thị trường thí điểm.
- Thu hút đầu tư: Các quỹ đầu tư quốc tế sẽ yên tâm hơn khi đổ vốn vào các dự án Web3/Blockchain tại Việt Nam khi có hệ thống kế toán chuẩn chỉnh.
- Giảm rủi ro pháp lý: Doanh nghiệp có căn cứ để giải trình với cơ quan chức năng về nguồn vốn và tính hợp pháp của các khoản lợi nhuận từ Crypto.
Dù sở hữu những lợi thế rõ rệt về mặt vị thế và tính minh bạch pháp lý, nhưng để chuyển hóa những quy định trong Thông tư 15/2026/TT-BTC thành các bút toán chính xác trên sổ sách là một hành trình đầy thách thức. Những đặc tính kỹ thuật của Blockchain đôi khi đi ngược lại với các phương pháp kế toán truyền thống, tạo ra những điểm nghẽn mà doanh nghiệp cần sớm nhận diện.
Thách thức đối với bộ phận kế toán
Dù Thông tư 15/2026/TT-BTC đã cung cấp khung nguyên tắc nhưng thực tế triển khai sẽ gặp khó khăn do:
- Xác định giá trị hợp lý (Fair Value): Thị trường Crypto hoạt động 24/7 trên nhiều sàn quốc tế, việc chọn mức giá đóng cửa tại một thời điểm nhất định để ghi sổ cần sự thống nhất chặt chẽ.
- Hệ thống phần mềm: Các phần mềm kế toán hiện tại cần tích hợp khả năng đối soát với dữ liệu On-chain để đảm bảo tính khớp đúng giữa sổ cái và số dư trên Ví điện tử.
Kết luận và khuyến nghị
Thông tư 15/2026/TT-BTC chính là “kim chỉ nam” cho lộ trình chuyên nghiệp hóa thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Việc tuân thủ thông tư không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cơ hội để các doanh nghiệp công nghệ số khẳng định tính minh bạch và năng lực tài chính trước các nhà đầu tư lớn.
Trong giai đoạn chuyển đổi số đầy thách thức, việc nắm vững các quy tắc nghiệp vụ mới là yếu tố sống còn. Để tối ưu hóa quy trình và giảm thiểu rủi ro sai sót, doanh nghiệp tham khảo dịch vụ kế toán trọn gói nhằm đảm bảo Báo cáo tài chính luôn tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của Thông tư 15/2026/TT-BTC.
Lời khuyên cho các doanh nghiệp:
- Nâng cấp hệ thống: Cập nhật danh mục tài khoản kế toán theo hướng dẫn của Thông tư 15/2026/TT-BTC.
- Kiểm soát nội bộ: Thiết lập quy trình phê duyệt giao dịch trên ví doanh nghiệp tương đương với quy trình duyệt chi tiền gửi ngân hàng.
- Theo dõi chính sách thuế: Vì Thông tư 15/2026/TT-BTC chưa hướng dẫn về thuế, doanh nghiệp cần hạch toán tách bạch để sẵn sàng cho các quy định thuế Crypto dự kiến sẽ ban hành trong tương lai gần.
Việc tuân thủ Thông tư 15/2026/TT-BTC ngay từ năm 2026 sẽ giúp doanh nghiệp đi đầu trong kỷ nguyên tài chính số tại Việt Nam.
Liên hệ MAN – Master Accountant Network để được tư vấn và hỗ trợ!
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
Tài liệu tham khảo:
- Thông tư 15/2026/TT-BTC
- Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP
- Luật Kế toán số 88/2015/QH13 và các văn bản hướng dẫn.
Giải đáp thắc mắc về Thông tư 15/2026/TT-BTC
