Hạch toán tài khoản 228 là nghiệp vụ mà bộ phận kế toán đầu tư – tài chính doanh nghiệp phải làm quen lại từ đầu kể từ khi Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày này trở đi. Với khoản đầu tư không có quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hay ảnh hưởng đáng kể, một bút toán ghi sai chiều Nợ – Có, sai tài khoản đối ứng cũng đủ làm lệch giá trị đầu tư và doanh thu tài chính trên báo cáo. Bài viết hệ thống lại toàn bộ nguyên tắc, kết cấu và 5 tình huống hạch toán tài khoản 228 phổ biến nhất theo đúng Mục B Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Vì sao cách hạch toán tài khoản 228 thay đổi kể từ Thông tư 99/2025/TT-BTC?
Ngày 27/10/2025, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026. Đây là lần tái cấu trúc hệ thống tài khoản kế toán sâu nhất trong hơn một thập kỷ, với danh mục còn 71 tài khoản cấp 1 nhằm tiệm cận hơn với chuẩn mực kế toán quốc tế.
Tài khoản 228 – Đầu tư khác nằm trong nhóm tài khoản chịu ảnh hưởng trực tiếp. Vì vậy, việc hạch toán tài khoản 228 không thể áp nguyên bút toán quen thuộc từ chế độ kế toán cũ mà cần đối chiếu lại từng trường hợp theo đúng Mục B Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC, văn bản gốc quy định phương pháp kế toán các giao dịch kinh tế chủ yếu phát sinh với tài khoản này.
Với kế toán viên, sai sót khi hạch toán tài khoản 228 thường không nằm ở việc “có ghi nhận hay không” mà nằm ở việc chọn sai tài khoản đối ứng giữa doanh thu hoạt động tài chính (TK 515), thu nhập khác (TK 711) và tài khoản 228, ba tài khoản rất dễ nhầm lẫn khi khoản đầu tư tăng, giảm hoặc phát sinh chênh lệch đánh giá lại.
Nguyên tắc và kết cấu tài khoản 228 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Tài khoản 228 phản ánh khoản đầu tư nào?
Tài khoản 228 – Đầu tư khác dùng để ghi nhận các khoản doanh nghiệp mua cổ phiếu hoặc góp vốn dài hạn vào đơn vị khác nhưng không có quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể đối với bên được đầu tư. Đây là ranh giới quan trọng nhất cần xác định trước khi hạch toán tài khoản 228: nếu khoản đầu tư đạt mức chi phối, đồng kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể, giao dịch phải ghi nhận vào tài khoản 221 hoặc 222, không phải tài khoản 228.
Kết cấu tài khoản 228
Theo Mục B Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC, kết cấu tài khoản 228 được quy định như sau:
| Hạng mục | Nội dung phản ánh |
| Bên Nợ | Giá trị các khoản đầu tư khác tăng |
| Bên Có | Giá trị các khoản đầu tư khác giảm |
| Số dư bên Nợ | Giá trị khoản đầu tư khác hiện có tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán |
Đây là tài khoản luôn có số dư bên Nợ. Bất kỳ bút toán nào phát sinh số dư Có sau khi tất toán đều là dấu hiệu hạch toán tài khoản 228 sai lệch, cần rà soát lại ngay trước khi lập báo cáo tài chính.
Trong quá trình chuyển đổi số liệu, không ít doanh nghiệp chọn giải pháp an toàn là tìm đến dịch vụ kế toán trọn gói từ các đơn vị chuyên môn, kinh nghiệm như MAN – Master Accountant Network để được rà soát lại toàn bộ số dư các khoản đầu tư trước khi áp dụng chính thức chế độ kế toán mới.
Hướng dẫn hạch toán tài khoản 228 khi phát sinh khoản đầu tư mới
Khi doanh nghiệp đầu tư mua cổ phiếu hoặc góp vốn dài hạn nhưng không có quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể đối với bên được đầu tư, việc hạch toán tài khoản 228 được chia theo hình thức thanh toán.
Trường hợp đầu tư bằng tiền
Cụ thể:
- Nợ TK 228 – Đầu tư khác (2281): Theo giá gốc khoản đầu tư cộng chi phí trực tiếp liên quan (chi phí môi giới…)
- Có TK 112 – Tiền gửi không kỳ hạn
Đồng thời, doanh nghiệp phải mở sổ chi tiết theo dõi từng loại cổ phiếu theo mệnh giá (nếu đầu tư dưới hình thức mua cổ phiếu) hoặc theo dõi giá trị vốn điều lệ tại công ty được đầu tư (nếu bên nhận đầu tư không phải công ty cổ phần).
Trường hợp đầu tư bằng tài sản phi tiền tệ
Góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ là căn cứ giá đánh giá lại vật tư, hàng hóa, tài sản cố định:
- Nợ TK 228 – Đầu tư khác (2281)
- Nợ TK 214 – Hao mòn TSCĐ (giá trị hao mòn lũy kế)
- Nợ TK 811 – Chi phí khác (nếu giá đánh giá lại nhỏ hơn giá trị ghi sổ hàng tồn kho hoặc giá trị còn lại của TSCĐ)
- Có các TK 152, 153, 156, 211, 213… (giá trị ghi sổ hàng tồn kho hoặc nguyên giá TSCĐ)
- Có TK 711 – Thu nhập khác (nếu giá đánh giá lại lớn hơn giá trị ghi sổ hoặc giá trị còn lại)
Mua lại phần vốn góp bằng tài sản phi tiền tệ lại tách thành hai trường hợp:
Trường hợp trao đổi bằng TSCĐ ghi giảm tài sản đưa đi trao đổi:
- Nợ TK 811 – Chi phí khác (giá trị còn lại của TSCĐ)
- Nợ TK 214 – Hao mòn TSCĐ (giá trị hao mòn)
- Có các TK 211, 213 (nguyên giá)
Đồng thời ghi nhận thu nhập khác và tăng khoản đầu tư:
- Nợ TK 228 – Đầu tư khác (2281)
- Có TK 711 – Thu nhập khác
- Có TK 3331 – Thuế GTGT phải nộp (33311) (nếu có)
Trường hợp trao đổi bằng sản phẩm, hàng hóa khi xuất kho:
- Nợ TK 632 – Giá vốn hàng bán
- Có các TK 155, 156…
Đồng thời phản ánh doanh thu và tăng khoản đầu tư khác:
- Nợ TK 228 – Đầu tư khác (2281)
- Có TK 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ
- Có TK 333 – Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước (33311) (nếu có)
Vì mỗi hình thức thanh toán kéo theo một cặp tài khoản đối ứng khác nhau, đây cũng là nhóm bút toán mà kế toán nên cân nhắc tham khảo đơn vị tư vấn dịch vụ kế toán trước khi ghi sổ, nhất là với các thương vụ trao đổi tài sản có giá trị lớn.
Hạch toán tài khoản 228 khi nhận cổ tức, lợi nhuận được chia bằng tiền
Điểm dễ nhầm nhất khi hạch toán tài khoản 228 ở nghiệp vụ này là xác định cổ tức, lợi nhuận được chia thuộc giai đoạn trước hay sau ngày đầu tư.
Bước 1: Phản ánh khoản phải thu
Cụ thể:
- Nợ TK 138 – Phải thu khác (1388)
- Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (nếu cổ tức, lợi nhuận được chia phân bổ cho giai đoạn sau ngày đầu tư)
- Có TK 228 – Đầu tư khác (2281) nếu cổ tức, lợi nhuận được chia phân bổ cho giai đoạn trước ngày đầu tư
Bước 2: Khi thực nhận tiền
- Nợ các TK 111, 112
- Có TK 138 – Phải thu khác (1388)
Nguyên tắc cốt lõi: Cổ tức phát sinh từ lợi nhuận tích lũy trước thời điểm doanh nghiệp mua khoản đầu tư không được ghi nhận là doanh thu tài chính, mà phải ghi giảm giá trị khoản đầu tư trên tài khoản 228, vì bản chất đó là một phần hoàn vốn gốc chứ không phải lợi nhuận phát sinh trong thời gian nắm giữ.
Hạch toán tài khoản 228 khi bán một phần khoản đầu tư làm mất quyền kiểm soát
Tình huống này phát sinh khi nhà đầu tư bán một phần khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh, công ty liên kết dẫn đến không còn quyền kiểm soát, không còn quyền đồng kiểm soát hoặc không còn ảnh hưởng đáng kể, phần vốn còn lại chuyển thành khoản đầu tư khác và phải hạch toán tài khoản 228 như sau:
- Nợ các TK 112, 131…
- Nợ TK 228 – Đầu tư khác (2281)
- Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (nếu lỗ)
- Có các TK 221, 222
- Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (nếu lãi)
Bút toán này thể hiện đúng bản chất: Phần vốn góp còn lại sau khi bán không còn được kiểm soát hay ảnh hưởng đáng kể nên phải “đổi tên” từ tài khoản 221 hoặc 222 sang tài khoản 228, đồng thời chênh lệch giữa giá bán và giá trị ghi sổ được ghi nhận ngay vào kết quả kinh doanh trong kỳ, không phân bổ dần.
Hạch toán tài khoản 228 khi thanh lý, nhượng bán khoản đầu tư khác
Khi doanh nghiệp thanh lý, nhượng bán toàn bộ khoản đầu tư khác, việc hạch toán tài khoản 228 phụ thuộc vào kết quả lãi hay lỗ so với giá trị ghi sổ:
Trường hợp bán, thanh lý có lãi:
- Nợ các TK 112, 131… (giá bán)
- Có TK 228 – Đầu tư khác (giá trị ghi sổ)
- Có TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính (phần giá bán lớn hơn giá trị ghi sổ)
Trường hợp bán, thanh lý bị lỗ:
- Nợ các TK 112, 131… (giá bán)
- Nợ TK 635 – Chi phí tài chính (phần giá bán nhỏ hơn giá trị ghi sổ)
- Có TK 228 – Đầu tư khác (giá trị ghi sổ)
Lưu ý nghiệp vụ: Tài khoản 228 luôn được ghi giảm đúng bằng giá trị ghi sổ, không phải giá bán. Chênh lệch dù dương hay âm, luôn nằm ở tài khoản 515 hoặc 635, không được cấn trừ trực tiếp vào tài khoản 228.
Hạch toán tài khoản 228 khi chuyển đổi thành khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên kết
Khi nhà đầu tư góp thêm vốn khiến khoản đầu tư khác chuyển thành khoản đầu tư vào công ty con hoặc công ty liên kết, nghĩa là đạt quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể, bút toán hạch toán tài khoản 228 như sau:
- Nợ các TK 221, 222
- Có các TK 111, 112 (số tiền đầu tư thêm)
- Có TK 228 – Đầu tư khác
Bút toán này ghi nhận đồng thời hai dòng tiền: số vốn góp thêm bằng tiền và số dư sẵn có trên tài khoản 228 được “chuyển” nguyên giá trị ghi sổ sang tài khoản 221 hoặc 222, không phát sinh chênh lệch đánh giá lại tại thời điểm chuyển đổi.
4 sai lầm thường gặp khi hạch toán tài khoản 228
Một, nhầm tài khoản đối ứng doanh thu tài chính và thu nhập khác. Cổ tức thuộc giai đoạn trước ngày đầu tư bị ghi nhầm vào TK 515 thay vì ghi giảm TK 228, làm doanh thu tài chính bị thổi phồng.
Hai, ghi nhận khoản đầu tư có quyền chi phối vào tài khoản 228. Khi tỷ lệ sở hữu hoặc mức độ ảnh hưởng đã đạt ngưỡng kiểm soát, đồng kiểm soát hay ảnh hưởng đáng kể mà vẫn hạch toán tài khoản 228 thay vì chuyển sang tài khoản 221/222 là sai bản chất giao dịch.
Ba, cấn trừ chênh lệch giá bán trực tiếp vào tài khoản 228 khi thanh lý. Đúng nguyên tắc, tài khoản 228 chỉ được ghi giảm theo giá trị ghi sổ; phần lãi hoặc lỗ phải phản ánh riêng qua tài khoản 515 hoặc 635.
Bốn, không mở sổ chi tiết theo từng loại cổ phiếu hoặc từng đơn vị được đầu tư. Thiếu sổ chi tiết khiến doanh nghiệp không xác định được chính xác giá trị ghi sổ của từng khoản đầu tư khi cần ghi giảm một phần.
Checklist kiểm soát trước khi khóa sổ đối với tài khoản 228
Chekclist kiểm soát trước khi khóa sổ đối với tài khoản 228, cụ thể như sau:
- Xác định đúng khoản đầu tư có thuộc phạm vi tài khoản 228 hay phải chuyển sang tài khoản 221/222.
- Mở sổ chi tiết theo từng loại cổ phiếu hoặc từng đơn vị nhận vốn góp.
- Tách đúng cổ tức, lợi nhuận được chia giữa giai đoạn trước và sau ngày đầu tư.
- Đối chiếu giá trị ghi sổ với chứng từ gốc trước khi ghi giảm tài khoản 228 khi bán, thanh lý.
- Kiểm tra số dư cuối kỳ của tài khoản 228 luôn nằm bên Nợ.
Với doanh nghiệp không có bộ phận kế toán chuyên trách về đầu tư tài chính, việc thuê dịch vụ kế toán ngoài để rà soát riêng nhóm tài khoản đầu tư trước mỗi kỳ quyết toán là cách kiểm soát rủi ro hiệu quả, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi sang Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Kết luận
Hạch toán tài khoản 228 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC vẫn giữ nguyên bản chất là ghi nhận khoản đầu tư không có quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hay ảnh hưởng đáng kể, với kết cấu quen thuộc: Nợ khi tăng, Có khi giảm, số dư bên Nợ. Điều kế toán viên cần làm chủ là năm tình huống phát sinh chính: đầu tư mới bằng tiền hoặc tài sản phi tiền tệ, nhận cổ tức, bán một phần làm mất quyền kiểm soát, thanh lý toàn bộ, và chuyển đổi thành khoản đầu tư vào công ty con, công ty liên kết, mỗi tình huống có cặp tài khoản đối ứng riêng, không thể áp dụng máy móc từ nghiệp vụ này sang nghiệp vụ khác.
Nếu doanh nghiệp đang trong giai đoạn rà soát số dư đầu kỳ hoặc chuyển đổi hệ thống tài khoản theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, hãy liên hệ MAN – Master Accountant Network để được tư vấn và hỗ trợ để đảm bảo số liệu tài khoản 228 chính xác ngay từ đầu.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp khi hạch toán tài khoản 228
Tài khoản 228 dùng để hạch toán khoản đầu tư nào?
Tài khoản 228 dùng để hạch toán tài khoản 228 – Đầu tư khác đối với các khoản mua cổ phiếu hoặc góp vốn dài hạn mà doanh nghiệp không có quyền kiểm soát, đồng kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể đối với bên được đầu tư.
Khi nào cổ tức được ghi giảm tài khoản 228 thay vì ghi nhận doanh thu tài chính?
Khi cổ tức, lợi nhuận được chia phân bổ cho giai đoạn trước ngày doanh nghiệp thực hiện khoản đầu tư, khoản này được ghi Có TK 228 (Nợ TK 138) thay vì ghi Có TK 515.
Bán một phần khoản đầu tư vào công ty con làm mất quyền kiểm soát thì hạch toán tài khoản 228 ra sao?
Phần vốn còn lại được ghi Nợ TK 228, đối ứng Có TK 221 hoặc 222; chênh lệch lãi ghi Có TK 515, chênh lệch lỗ ghi Nợ TK 635.
Thanh lý khoản đầu tư khác bị lỗ thì hạch toán như thế nào?
Ghi Nợ TK 112 hoặc 131 theo giá bán, Nợ TK 635 phần chênh lệch giá bán nhỏ hơn giá trị ghi sổ, Có TK 228 theo đúng giá trị ghi sổ.
