Hạch toán khi mua hàng hóa trả góp là nghiệp vụ mà bất kỳ kế toán viên nào cũng sẽ gặp lại từ năm tài chính 2026, khi Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC. Nghiệp vụ này tưởng quen thuộc nhưng lại là nơi phát sinh sai sót phổ biến nhất:
- Ghi nhận nhầm giá trị hàng hóa, tính lãi trả góp sai kỳ;
- Hoặc tính cả phần lãi vào giá tính thuế GTGT.
Bài viết hệ thống lại đầy đủ căn cứ pháp lý, định khoản và ví dụ minh họa, giúp kế toán chốt sổ đúng ngay từ nghiệp vụ phát sinh đầu tiên.
Vì sao hạch toán khi mua hàng hóa trả góp cần được cập nhật ngay?
Thông tư 99/2025/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành ngày 27/10/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này, thay thế toàn bộ Thông tư 200/2014/TT-BTC. Đây là mốc thời gian bắt buộc doanh nghiệp phải rà soát lại toàn bộ hướng dẫn hạch toán, trong đó có phần quy định riêng về mua hàng hóa theo phương thức trả chậm, trả góp tại Phụ lục II.
Điểm cần lưu ý: hệ thống tài khoản theo Thông tư 99 có một số thay đổi tên gọi (ví dụ TK 112 được đổi tên thành “Tiền gửi không kỳ hạn” thay vì “Tiền gửi Ngân hàng” như Thông tư 200) nhưng bản chất nguyên tắc hạch toán khi mua hàng hóa trả góp, tách riêng giá gốc và lãi trả góp không thay đổi.
Căn cứ pháp lý của việc hạch toán khi mua hàng hóa trả góp
Toàn bộ nội dung hạch toán khi mua hàng hóa trả góp được quy định tại Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng cho bốn nhóm giao dịch mua theo phương thức trả chậm, trả góp:
- Mua hàng hóa (nhập kho theo TK 156).
- Mua tài sản cố định hữu hình đưa vào sử dụng ngay cho sản xuất kinh doanh (TK 211).
- Mua tài sản cố định vô hình (TK 213).
- Mua vật tư, hàng hóa, tài sản cố định về sử dụng ngay cho hoạt động sản xuất kinh doanh (TK 152, 153, 156, 211, 213).
Cả 04 trường hợp đều tuân theo một nguyên tắc chung, nên kế toán chỉ cần nắm chắc nguyên tắc gốc là có thể áp dụng nhất quán cho mọi tình huống phát sinh.
Nguyên tắc cốt lõi khi hạch toán mua hàng hóa trả góp
Trước khi đi vào định khoản chi tiết, kế toán nắm vững ba nguyên tắc nền tảng của việc hạch toán khi mua hàng hóa trả góp:
- Ghi nhận giá trị tài sản theo giá mua trả tiền ngay, không bao gồm phần lãi trả chậm, trả góp. Đây là điểm khác biệt căn bản so với cách một số doanh nghiệp vẫn quen “gộp” cả lãi vào giá vốn hàng hóa.
- Lãi trả chậm, trả góp được ghi nhận định kỳ vào TK 635 – Chi phí tài chính, tương ứng với từng kỳ phát sinh nghĩa vụ trả nợ, chứ không hạch toán một lần ngay tại thời điểm mua hàng.
- Doanh nghiệp phải mở sổ theo dõi chi tiết riêng về tình hình tăng, giảm khoản lãi trả chậm, trả góp khi mua tài sản, phục vụ đối chiếu và giải trình khi cần.
Hướng dẫn định khoản hạch toán khi mua hàng hóa trả góp
Đây là phần quan trọng nhất khi hạch toán khi mua hàng hóa trả góp theo Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC, gồm ba bước cố định.
Bước 1: Ghi nhận hàng hóa khi mua trả góp
Khi mua hàng hóa theo phương thức trả chậm, trả góp, ghi:
- Nợ TK 156 – Hàng hóa (theo giá mua trả tiền ngay)
- Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có)
- Có TK 111, 112 (số đã trả ngay)
- Có TK 331 – Phải trả cho người bán.
Bước 2 – Định kỳ ghi nhận lãi trả góp phải trả
Định kỳ, phản ánh khoản lãi trả chậm, trả góp phải trả cho người bán, ghi:
- Nợ TK 635 – Chi phí tài chính
- Có TK 331 – Phải trả cho người bán
Bước 3 – Định kỳ thanh toán gốc và lãi cho người bán
Định kỳ, khi trả tiền cho người bán bao gồm cả nợ gốc và tiền lãi trả chậm, trả góp, ghi:
- Nợ TK 331 – Phải trả cho người bán
- Có TK 111, 112
Hạch toán khi mua tài sản cố định và vật tư theo phương thức trả góp
Nguyên tắc hạch toán khi mua hàng hóa trả góp được áp dụng tương tự, chỉ thay đổi tài khoản ghi nhận tài sản ban đầu.
Mua tài sản cố định hữu hình đưa vào sử dụng ngay:
- Nợ TK 211 – TSCĐ hữu hình (ghi theo giá mua trả tiền ngay)
- Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (1332) (nếu có)
- Có các TK 111, 112, 331…
Sau đó, định kỳ ghi nhận lãi trả góp vào TK 635 đối ứng TK 331, và định kỳ thanh toán gốc – lãi giống hệt bước 3 ở trên.
Mua tài sản cố định vô hình:
- Nợ TK 213 – Tài sản cố định vô hình (giá mua trả tiền ngay)
- Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (1332) (nếu có)
- Có các TK 111, 112, 331…
Trình tự ghi nhận lãi và thanh toán định kỳ áp dụng tương tự trường hợp TSCĐ hữu hình.
Mua vật tư, hàng hóa, TSCĐ về dùng ngay cho sản xuất kinh doanh:
- Nợ các TK 152, 153, 156, 211, 213 (theo giá mua trả tiền ngay)
- Nợ TK 133 – Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có)
- Có các TK 111, 112, 331…
Song song, doanh nghiệp bắt buộc mở sổ theo dõi chi tiết riêng về tình hình tăng, giảm lãi trả chậm, trả góp khi mua tài sản, đây là yêu cầu áp dụng chung cho tất cả các trường hợp trên.
Ví dụ minh họa hạch toán khi mua hàng hóa trả góp
Công ty B mua một lô hàng hóa với giá mua trả tiền ngay (chưa VAT) là 200 triệu đồng, thuế GTGT 10% là 20 triệu đồng. Công ty trả ngay 50 triệu đồng bằng tiền gửi ngân hàng, phần còn lại trả góp trong 12 tháng, mỗi tháng phát sinh lãi trả góp 2 triệu đồng.
Khi nhận hàng:
- Nợ TK 156: 200 triệu đồng
- Nợ TK 133: 20 triệu đồng
- Có TK 112: 50 triệu đồng
- Có TK 331: 170 triệu đồng
Cuối mỗi tháng, ghi nhận lãi trả góp:
- Nợ TK 635: 2 triệu đồng
- Có TK 331: 2 triệu đồng
Khi thanh toán từng kỳ (giả định trả đều gốc 14,17 triệu đồng/tháng cộng lãi):
- Nợ TK 331: số tiền gốc + lãi thanh toán trong kỳ
- Có TK 112: cùng số tiền
Cách làm này đảm bảo giá trị hàng hóa trên sổ sách luôn phản ánh đúng giá mua trả tiền ngay, còn toàn bộ chi phí tài chính phát sinh do trả chậm được thể hiện tách bạch qua TK 635.
Xác định giá tính thuế GTGT khi mua hàng hóa trả góp
Một nội dung không thể tách rời khi hạch toán khi mua hàng hóa trả góp là cách xác định giá tính thuế GTGT. Theo quy định tại Luật Thuế giá trị gia tăng 2024:
Giá tính thuế GTGT đối với hàng hóa bán theo phương thức trả góp, trả chậm là giá tính theo giá bán trả một lần chưa có thuế GTGT của hàng hóa đó, không bao gồm khoản lãi trả góp, lãi trả chậm.
Nguyên tắc xác định giá tính thuế GTGT tại Nghị định 181/2025/NĐ-CP cũng khẳng định lại:
Giá tính thuế bao gồm các khoản phụ thu, phí thu thêm liên quan trực tiếp đến hàng hóa, nhưng không bao gồm các khoản thu tài chính không liên quan đến việc bán hàng hóa.
Áp dụng vào nghiệp vụ mua hàng: Số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ (TK 133) chỉ tính trên giá mua trả tiền ngay, không tính trên phần lãi trả góp phát sinh sau này. Đây là căn cứ trực tiếp cho việc kê khai TK 133 tại Bước 1 nêu trên.
Những sai lầm thường gặp khi hạch toán mua hàng hóa trả góp
Dưới đây là những sai lầm phổ biến khi hạch toán mua hàng hóa trả góp:
- Gộp lãi trả góp vào giá vốn hàng hóa (TK 156) thay vì tách riêng vào TK 635, làm sai lệch giá vốn hàng bán và lợi nhuận gộp.
- Kê khai thuế GTGT đầu vào trên cả phần lãi trả góp, dẫn đến khấu trừ sai số thuế GTGT.
- Không mở sổ theo dõi chi tiết lãi trả chậm, trả góp, khiến việc đối chiếu công nợ với người bán và giải trình khi quyết toán gặp khó khăn.
- Ghi nhận toàn bộ lãi trả góp một lần tại thời điểm mua hàng thay vì phân bổ theo từng kỳ phát sinh nghĩa vụ trả nợ thực tế.
Vì sao nên có chuyên gia đồng hành khi áp dụng Thông tư 99/2025
Việc chuyển đổi hệ thống tài khoản và cập nhật cách hạch toán khi mua hàng hóa trả góp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC đòi hỏi rà soát đồng thời quy trình kế toán, tồn kho và công nợ. Với doanh nghiệp có khối lượng giao dịch trả góp lớn, một dịch vụ kế toán trọn gói sẽ giúp chuẩn hóa định khoản ngay từ đầu kỳ, tránh phải điều chỉnh hồi tố khi phát hiện sai sót.
Nếu doanh nghiệp chỉ cần rà soát lại các bút toán đã ghi nhận hoặc xây dựng lại quy trình nội bộ, có thể cân nhắc tư vấn dịch vụ kế toán từ đội ngũ chuyên môn, kinh nghiệm để đối chiếu trực tiếp với Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC cho từng trường hợp phát sinh cụ thể.
Checklist nhanh khi hạch toán nghiệp vụ mua hàng trả góp
Cụ thể:
- Tách giá mua trả tiền ngay ra khỏi phần lãi trả chậm, trả góp trên hợp đồng mua bán.
- Ghi nhận đúng tài khoản tài sản tương ứng (156, 211, 213, 152, 153) theo giá mua trả tiền ngay.
- Hạch toán thuế GTGT được khấu trừ chỉ trên phần giá mua trả tiền ngay.
- Ghi nhận lãi trả góp định kỳ vào TK 635, không dồn một lần.
- Mở sổ theo dõi chi tiết tăng, giảm lãi trả chậm, trả góp.
- Đối chiếu số dư TK 331 với hợp đồng và lịch thanh toán từng kỳ.
Kết luận
Hạch toán khi mua hàng hóa trả góp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC không thay đổi bản chất so với trước nhưng đòi hỏi kế toán đối chiếu lại đúng Phụ lục II ngay từ năm tài chính 2026. Ba điểm cần nhớ:
- Ghi nhận tài sản theo giá mua trả tiền ngay;
- Hạch toán lãi trả góp định kỳ vào TK 635;
- Và xác định thuế GTGT không bao gồm phần lãi trả góp.
Nếu doanh nghiệp chưa có nguồn lực nội bộ để cập nhật đầy đủ các thay đổi của Thông tư 99/2025/TT-BTC, giải pháp thuê dịch vụ kế toán ngoài là hướng đi giúp doanh nghiệp đảm bảo tuân thủ đúng quy định mà không phải tự mình rà soát toàn bộ văn bản pháp luật.
Liên hệ MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ và tư vấn miễn phí!
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp về hạch toán khi mua hàng hóa trả góp
Hạch toán khi mua hàng hóa trả góp có tính lãi trả góp vào giá vốn hàng hóa không?
Không. Hàng hóa được ghi nhận vào TK 156 theo giá mua trả tiền ngay; lãi trả chậm, trả góp được hạch toán riêng vào TK 635 – Chi phí tài chính theo từng kỳ.
Thuế GTGT đầu vào khi mua hàng hóa trả góp tính trên giá nào?
Tính trên giá mua trả tiền ngay, không bao gồm khoản lãi trả góp, lãi trả chậm, theo quy định tại Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 và Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Mua tài sản cố định trả góp có hạch toán khác với mua hàng hóa trả góp không?
Nguyên tắc giống nhau, chỉ khác tài khoản ghi nhận tài sản: TK 211 cho TSCĐ hữu hình, TK 213 cho TSCĐ vô hình, thay vì TK 156 như mua hàng hóa.
Doanh nghiệp có bắt buộc mở sổ theo dõi riêng lãi trả góp không?
Có. Theo Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC, doanh nghiệp phải mở sổ theo dõi chi tiết tình hình tăng, giảm lãi trả chậm, trả góp khi mua tài sản.
Thông tư 99/2025/TT-BTC áp dụng từ khi nào?
Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này, thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC.
