Tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu theo Thông tư 99/2025/TT-BTC

Bước sang kỳ kế toán năm tài chính 2026, cộng đồng kế toán và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, gia công, thương mại xuất khẩu đang đối mặt với những thay đổi mang tính cải cách lớn về chế độ kế toán. Một trong những điểm đổi mới cốt lõi, tác động trực tiếp đến dòng tiền, doanh thu, việc ghi nhận công nợ và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp chính là phương pháp xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu.

Thông tư 99/2025/TT-BTC đã mở ra một hành lang pháp lý hoàn toàn mới, chính thức quy định về nguyên tắc kế toán ngoại tệ, thay thế hoặc điều chỉnh sâu sắc các nguyên tắc hạch toán vốn đã vô cùng quen thuộc tại Thông tư 200/2014/TT-BTC trước đây. Việc thấu hiểu và áp dụng chính xác tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu theo quy định mới không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật về quản lý thuế, hóa đơn mà còn giúp tối thiểu hóa các rủi ro bị xử phạt hành chính hoặc xuất toán doanh thu khi cơ quan thuế tiến hành thanh tra.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn diện từ cơ sở pháp lý cũ đến các quy định mới áp dụng cho năm 2026, giúp bộ phận kế toán có cái nhìn chuẩn xác để áp dụng một cách nhất quán cho doanh nghiệp của mình.

Quy định cũ về tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu theo Thông tư 200/2014/TT-BTC

Để hiểu rõ tính ưu việt cũng như sự thay đổi mang tính bản chất của quy định mới, trước hết MAN – Master Accountant Network cần hệ thống lại cách thức xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu dưới thời kỳ hiệu lực của Thông tư 200/2014/TT-BTC được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 53/2016/TT-BTC.

Cơ sở pháp lý và hướng dẫn từ cơ quan Thuế

Trước đây, khi thực hiện các hoạt động bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ ra nước ngoài, bộ phận kế toán của doanh nghiệp thường phải căn cứ vào một hệ thống văn bản pháp lý đan xen để xác định tỷ giá hối đoái quy đổi:

• Khoản 2 Điều 4 Thông tư 80/2021/TT-BTC quy định rõ: Tỷ giá giao dịch thực tế được thực hiện theo quy định pháp luật về kế toán.
• Khoản 3 Điều 1 Thông tư 53/2016/TT-BTC quy định chi tiết về nguyên tắc xác định tỷ giá hối đoái đối với các giao dịch bằng ngoại tệ phát sinh trong kỳ.

Bên cạnh đó, sự thống nhất trong cách áp dụng thực tế giữa Luật Quản lý Thuế và Chế độ kế toán đã được làm rõ tại Công văn số 2229/TNI-QLDN2 ngày 20/10/2025 về thời điểm và cách xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu như sau:

• Về thời điểm lập hóa đơn: Đối với hàng hóa xuất khẩu, doanh nghiệp thực hiện theo quy định tại Nghị định 70/2025/NĐ-CP.
• Về tỷ giá hối đoái quy đổi trên hóa đơn: Việc áp dụng tỷ giá quy đổi ghi trên hóa đơn xuất khẩu để ghi nhận doanh thu là tỷ giá mua của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp chỉ định khách hàng thanh toán tại thời điểm giao dịch phát sinh.
• Về tỷ giá ghi nhận chi phí: Trường hợp áp dụng tỷ giá quy đổi ghi trên hóa đơn xuất khẩu để ghi nhận chi phí phát sinh bằng ngoại tệ là tỷ giá bán của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp dự kiến giao dịch tại thời điểm giao dịch phát sinh.

Thực trạng áp dụng tỷ giá mua ngân hàng chỉ định

Tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu để ghi nhận doanh thu bắt buộc phải là tỷ giá mua chuyển khoản của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp chỉ định khách hàng nước ngoài thanh toán tại đúng thời điểm giao dịch.

Nguyên tắc này trên thực tế đã bộc lộ một số bất cập lớn cho kế toán doanh nghiệp:

• Phụ thuộc cực đoan vào thời điểm phát sinh: Kế toán phải liên tục tra cứu bảng tỷ giá mua của ngân hàng tại đúng ngày, thậm chí đúng giờ phát sinh tờ khai hải quan được thông quan hoặc thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa.
• Lệch pha giữa doanh thu và chi phí: Việc hạch toán doanh thu theo tỷ giá mua nhưng hạch toán chi phí liên quan trực tiếp bằng ngoại tệ theo tỷ giá bán của ngân hàng thương mại tạo ra sự bất cân xứng, dẫn đến các khoản chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh ngay khi ghi nhận ban đầu, làm phức tạp hóa quá trình đối chiếu số liệu tài chính.

Điểm mới về tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu 2026 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC

Kể từ kỳ kế toán năm tài chính 2026, Thông tư 99/2025/TT-BTC chính thức đi vào hiệu lực thực thi và mang đến một tư duy hạch toán cởi mở hơn, tiệm cận gần hơn với các Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS). Quy định mới về hạch toán tại TK 413 – Chênh lệch tỷ giá hối đoái đã thay đổi căn bản cách thức xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu của các doanh nghiệp.

Định nghĩa mới về tỷ giá giao dịch thực tế năm 2026

Theo hướng dẫn về nguyên tắc áp dụng tỷ giá của Thông tư 99/2025/TT-BTC, trường hợp doanh nghiệp phát sinh các nghiệp vụ kinh tế bằng ngoại tệ nhưng trong hợp đồng thương mại không quy định tỷ giá hối đoái cụ thể, doanh nghiệp bắt buộc phải sử dụng tỷ giá giao dịch thực tế.

Điểm cải cách đột phá nằm ở việc định nghĩa lại tỷ giá giao dịch thực tế. Theo đó, doanh nghiệp được quyền lựa chọn tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày giao dịch là:

• Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch phát sinh
• Tỷ giá xấp xỉ: Là tỷ giá có mức độ chênh lệch không vượt quá 1% hoặc -1%so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch. Điều kiện tiên quyết để áp dụng tỷ giá xấp xỉ là việc sử dụng phương pháp này phải đảm bảo không làm ảnh hưởng trọng yếu đến Báo cáo tài chính (BCTC) của doanh nghiệp trong kỳ kế toán.

Như vậy, tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu 2026 theo quy định mới không còn bị bó buộc vào duy nhất tỷ giá mua chuyển khoản đơn thuần tại ngân hàng chỉ định thanh toán. Kế toán được phép sử dụng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình hoặc tỷ giá xấp xỉ trong biên độ cho phép. 

Tóm lại, tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu 2026 theo Thông tư 99/2025/TT-BTC là tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình hoặc tỷ giá xấp xỉ chênh lệch không vượt quá -1% đến 1% so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình.

Quy định về tỷ giá ghi sổ hạch toán ngoại tệ

Song song với tỷ giá giao dịch thực tế dùng để quy đổi ban đầu khi xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu, Thông tư 99/2025/TT-BTC cũng làm rõ khái niệm và cách thức áp dụng tỷ giá ghi sổ. Tỷ giá ghi sổ được chia làm hai loại:

• Tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh: Áp dụng cho các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ có thể định danh rõ ràng theo từng giao dịch cụ thể từ thời điểm phát sinh đến lúc tất toán.
• Tỷ giá ghi sổ bình quân gia quyền: Áp dụng đối với các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ phát sinh liên tục, luân chuyển nhanh như tiền gửi ngân hàng ngoại tệ, các khoản phải thu khách hàng, phải trả người bán có số lượng giao dịch lớn.

Doanh nghiệp được chủ động lựa chọn phương pháp áp dụng tỷ giá ghi sổ thực tế đích danh hay bình quân gia quyền tùy thuộc vào đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh.

Hơn thế nữa, đối với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có điều kiện vận hành phòng ban tài chính cồng kềnh, giải pháp tối ưu chi phí hiệu quả nhất chính là thuê kế toán dịch vụ trọn gói bên ngoài. Một mô hình vừa tối giảm ngân sách nhân sự, vừa bảo đảm độ chính xác của sổ sách kế toán trước mọi thay đổi luật định cho kỳ tài chính 2026 và các năm tiếp theo.

Bảng so sánh trực quan tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu giữa hai Thông tư

Để quý doanh nghiệp và bộ phận kế toán dễ dàng nắm bắt, so sánh rủi ro và điều chỉnh hệ thống hạch toán cho kỳ kế toán năm 2026, dưới đây là bảng tổng hợp các điểm khác biệt cốt lõi liên quan đến việc xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu:

Bảng tổng hợp những điểm khác biệt liên quan để việc xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu.

Tiêu chí so sánh	Thông tư 200/2014/TT-BTC	Thông tư 99/2025/TT-BTC
Cơ sở pháp lý	Khoản 2 Điều 4 TT 80/2021/TT-BTC, Khoản 3 Điều 1 Thông tư 53/2016/TT-BTC, Công văn 2229/TNI-QLDN2.	Hướng dẫn chế độ kế toán áp dụng cho Tài khoản 413.
Tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu để ghi nhận doanh thu	Bắt buộc là tỷ giá mua của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp chỉ định khách hàng thanh toán tại thời điểm giao dịch.	Lựa chọn giữa tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình hoặc tỷ giá xấp xỉ của ngân hàng nơi thường xuyên giao dịch.
Biên độ chênh lệch tỷ giá cho phép	Không áp dụng biên độ chênh lệch (phải sử dụng chính xác tỷ giá thực tế tại ngày giao dịch).	Cho phép biên độ chênh lệch không vượt quá -1% đến 1% so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình.
Tỷ giá hối đoái ghi nhận chi phí ngoại tệ	Tỷ giá bán của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp dự kiến giao dịch tại thời điểm phát sinh.	Sử dụng thống nhất tỷ giá giao dịch thực tế
Yêu cầu đối với hệ thống sổ sách và BCTC	Phải cập nhật chi tiết tỷ giá mua hoặc bán hàng ngày của từng ngân hàng chỉ định khác nhau.	Đảm bảo việc áp dụng tỷ giá xấp xỉ nhất quán và không gây ảnh hưởng trọng yếu đến BCTC.

Việc thay đổi cách xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu từ quy định có phần cứng nhắc và phụ thuộc vào thời điểm giao dịch sang một cơ chế mở, linh hoạt cho phép lựa chọn tỷ giá trung bình hoặc tỷ giá xấp xỉ đã tháo gỡ nút thắt lớn nhất cho doanh nghiệp. Điều này không chỉ giúp đơn giản hóa quy trình đối chiếu số liệu tài chính mà còn giải phóng bộ phận kế toán khỏi áp lực cập nhật chênh lệch hàng ngày.

Nguyên tắc áp dụng tỷ giá hối đoái cho các giao dịch ngoại tệ đặc thù

Bên cạnh việc xác định tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu thông thường cho các tờ khai hải quan và hóa đơn GTGT xuất khẩu, Thông tư 99/2025/TT-BTC còn đưa ra hệ thống nguyên tắc đồng bộ cho toàn bộ các giao dịch phát sinh bằng ngoại tệ khác:

• Giao dịch mua bán ngoại tệ chủ động: Khi doanh nghiệp ký kết các hợp đồng mua bán ngoại tệ chuyên biệt như hợp đồng giao ngay, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn hoặc hợp đồng hoán đổi thì tỷ giá áp dụng bắt buộc là tỷ giá thỏa thuận trực tiếp và ký kết trong chính hợp đồng đó.
• Các nghiệp vụ kinh tế không quy định tỷ giá cụ thể trong hợp đồng: Bắt buộc phải áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên phát sinh giao dịch. Điều này giúp loại bỏ sự tùy tiện trong việc lựa chọn tỷ giá tùy ý của kế toán nhằm mục đích điều tiết doanh thu hay chi phí thuế.

Tác động thực tế và lưu ý trọng yếu đối với kế toán doanh nghiệp xuất khẩu

Sự thay đổi về phương pháp tính tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu từ năm 2026 đòi hỏi các kế toán viên phải thay đổi thói quen nghiệp vụ cũ. Dưới đây là những khuyến nghị hành động thực tế nhằm đảm bảo an toàn cho hệ thống sổ sách kế toán:

• Xây dựng quy chế tài chính nội bộ rõ ràng: Doanh nghiệp cần ban hành văn bản quy định rõ ràng về ngân hàng thương mại nào được lựa chọn. Nên chọn Ngân hàng thường xuyên có giao dịch để làm căn cứ lấy tỷ giá hối đoái trung bình. Quy chế này cần áp dụng nhất quán trong suốt cả năm tài chính.
• Kiểm soát chặt chẽ biên độ -1%  đến 1%: Nếu doanh nghiệp lựa chọn phương án sử dụng tỷ giá xấp xỉ làm tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu, bộ phận kiểm soát nội bộ phải thiết lập công thức tự động trên phần mềm kế toán để kiểm tra độ lệch hàng ngày, đảm bảo không vượt quá ngưỡng quy định 1% so với tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng đã chọn.
• Đánh giá tính trọng yếu đối với Báo cáo tài chính: Trong trường hợp biến động tỷ giá trong năm quá lớn, việc lạm dụng tỷ giá xấp xỉ có thể làm sai lệch đáng kể doanh thu xuất khẩu thực tế. Kế toán trưởng cần định kỳ đánh giá lại mức độ ảnh hưởng này để có sự điều chỉnh phương pháp lấy tỷ giá cho phù hợp, tránh rủi ro bị cơ quan Thuế xuất toán hoặc điều chỉnh quy đổi khi thanh tra.
• Đảm bảo chất lượng nhân sự quản trị kế toán: Quy định mới đề cao việc tự chịu trách nhiệm và tính nhất quán chính sách tài chính. Nhằm kiểm soát tuyệt đối tính tuân thủ pháp luật, việc xây dựng bộ máy kế toán chuyên sâu là bắt buộc. Ở tầm vĩ mô hơn, giải pháp thuê kế toán trưởng đủ trình độ thực tiễn sẽ giúp định hướng, phê duyệt chính sách áp dụng tỷ giá và trực tiếp giải trình minh bạch trước các cơ quan chức năng.

Xem thêm: Các phần hành kế toán trong doanh nghiệp sản xuất.

Giải đáp thắc mắc về tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu cho doanh nghiệp sản xuất

Doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu mở nhiều tài khoản ngoại tệ thì xác định như thế nào để lấy tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu?

Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, không bắt buộc doanh nghiệp chỉ được chọn duy nhất một ngân hàng, nhưng yêu cầu phải là ngân hàng thương mại nơi thường xuyên có giao dịch.

Thời điểm thông quan tờ khai hải quan khác với thời điểm xuất hóa đơn điện tử xuất khẩu, doanh nghiệp sản xuất áp dụng tỷ giá nào để ghi nhận doanh thu và tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu?

Kế toán cần phân biệt rõ hai loại tỷ giá phục vụ hai mục đích khác nhau như tỷ giá trên tờ khai hải quan là tỷ giá do Tổng cục Hải quan công bố tại ngày đăng ký tờ khai hải quan. Tỷ giá này chỉ có giá trị để tính thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và làm thủ tục thông quan hàng hóa, không dùng để ghi sổ kế toán. Tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu và ghi nhận doanh thu kế toán, đó là tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại được lựa chọn thường xuyên giao dịch tại ngày xuất hóa đơn. Doanh thu kế toán ghi sổ bắt buộc phải đồng bộ với giá trị quy đổi trên hóa đơn này.

Doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu theo loại hình gia công cho thương nhân nước ngoài hạch toán hóa đơn phí gia công bằng ngoại tệ thế nào?

Đối với loại hình gia công xuất khẩu, bản chất doanh thu của doanh nghiệp là doanh thu cung cấp dịch vụ gia công. Tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu cho phí gia công sẽ áp dụng tương tự quy định chung của Thông tư 99 là sử dụng tỷ giá hối đoái mua bán chuyển khoản trung bình hoặc tỷ giá xấp xỉ của ngân hàng nơi doanh nghiệp chỉ định đối tác nước ngoài thanh toán tiền phí gia công tại ngày lập hóa đơn dịch vụ gia công hoàn thành.

Kết luận

Quy định mới về tỷ giá xuất hóa đơn xuất khẩu năm 2026 mang lại sự linh hoạt đáng kể, giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực theo dõi sát sao từng biến động tỷ giá mua lẻ tẻ của các ngân hàng thương mại tại đúng thời điểm giao dịch.

Tuy nhiên sự linh hoạt này đòi hỏi tính tự giác, tính hệ thống và sự nhất quán rất cao trong việc lựa chọn và áp dụng chính sách kế toán của doanh nghiệp. Ngay từ bây giờ, các nhà quản trị doanh nghiệp và kế toán trưởng cần chủ động cập nhật phần mềm, đào tạo nhân sự và chuẩn bị sẵn sàng các kịch bản hạch toán hối đoái tối ưu theo Thông tư 99/2025/TT-BTC để đón đầu một kỳ tài chính 2026 an toàn và hiệu quả.

Để tháo gỡ hoàn toàn các áp lực và rủi ro này, các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp, khu công nghệ cao có thể lựa chọn đồng hành cùng các đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán uy tín, chuyên nghiệp và có kinh nghiệm cùng hỗ trợ đồng hành để đảm bảo tối đa lợi ích và tránh rủi ro đáng tiếc có thể xảy ra.

Liên hệ MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ kịp thời và tư vấn miễn phí!

Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network

• Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• Email: man@man.net.vn

Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) và CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.