Chính sách mới về kế toán chính thức có hiệu lực từ 01/7/2026 đang trở thành chủ đề được giới kế toán viên và chủ doanh nghiệp siêu nhỏ quan tâm hàng đầu trong quý hai năm nay. Thông tư 58/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 25/5/2026 đã chính thức tháo gỡ nhiều vướng mắc tồn đọng nhiều năm liên quan đến tổ chức bộ máy kế toán, hệ thống sổ sách và báo cáo tài chính cho nhóm doanh nghiệp có quy mô nhỏ nhất trong nền kinh tế. Đây không phải là một điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần, mà là sự thay đổi tư duy quản lý nhà nước theo hướng giảm tải gánh nặng hành chính cho khu vực kinh tế tư nhân nhỏ và siêu nhỏ.
Song song với Thông tư 58/2026/TT-BTC, Quyết định 1293/QĐ-BTC năm 2026 cũng bãi bỏ 9 thủ tục hành chính cấp trung ương trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán kể từ cùng thời điểm. Theo góc nhìn từ MAN – Master Accountant Network, đây là giai đoạn doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ quy trình ghi nhận sổ sách hiện tại để tránh tình trạng áp dụng sai chế độ kế toán, dẫn đến rủi ro bị truy thu thuế hoặc xử phạt vi phạm hành chính khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra trong các kỳ tiếp theo.
Tóm tắt trọng tâm về chính sách mới về kế toán
Chính sách mới về kế toán là tên gọi chung cho Thông tư 58/2026/TT-BTC (hiệu lực từ 01/7/2026) hướng dẫn chế độ kế toán riêng cho doanh nghiệp siêu nhỏ và Quyết định 1293/QĐ-BTC năm 2026 bãi bỏ 9 thủ tục hành chính trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán. Chính sách này dùng để đơn giản hóa hệ thống sổ sách, giảm yêu cầu về nhân sự kế toán trưởng và rút gọn báo cáo tài chính. Áp dụng bắt buộc với doanh nghiệp siêu nhỏ theo tiêu chí Nghị định 80/2021/NĐ-CP, và áp dụng tự nguyện với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có nhu cầu. Doanh nghiệp cần áp dụng ngay từ năm tài chính bắt đầu từ ngày 01/7/2026 hoặc sau ngày đó.
Chính sách mới về kế toán là gì?
Chính sách mới về kế toán có hiệu lực từ 01/7/2026, về bản chất, là việc Bộ Tài chính ban hành một khung pháp lý kế toán riêng biệt, tách bạch hẳn với chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 132/2018/TT-BTC trước đây. Thông tư 58/2026/TT-BTC quy định rõ phạm vi điều chỉnh dành riêng cho doanh nghiệp siêu nhỏ, đồng thời mở rộng quyền lựa chọn cho hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh nếu họ thấy phù hợp với mô hình vận hành thực tế.
Điểm khác biệt căn bản nằm ở cách tiếp cận. Nếu chế độ kế toán cũ vẫn yêu cầu ghi sổ theo nguyên tắc Nợ, Có với hệ thống tài khoản phức tạp, thì chế độ mới cho phép người nộp thuế ghi chép trực tiếp các chỉ tiêu tiền, doanh thu và chi phí. Cách làm này gần với tư duy quản lý dòng tiền thực tế của một hộ kinh doanh gia đình hơn là một mô hình kế toán doanh nghiệp truyền thống.
Văn bản pháp lý nào quy định chính sách mới về kế toán
Hai văn bản nền tảng cần nắm rõ gồm:
- Thông tư 58/2026/TT-BTC ngày 25/5/2026 của Bộ Tài chính, hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ, hiệu lực từ 01/7/2026, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày hoặc sau ngày 01/7/2026.
- Quyết định 1293/QĐ-BTC năm 2026, công bố danh mục thủ tục hành chính sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, có hiệu lực cùng thời điểm.
Ngoài ra, doanh nghiệp vẫn cần tham chiếu Luật Kế toán 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024) làm nền tảng nguyên tắc chung, và Nghị định 80/2021/NĐ-CP để xác định chính xác tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ.
Đối tượng nào phải áp dụng chính sách mới về kế toán
Đây là câu hỏi được đặt ra nhiều nhất khi chính sách mới về kế toán được công bố, bởi việc xác định sai đối tượng áp dụng có thể dẫn đến việc lập sổ sách không đúng chế độ, gây khó khăn khi giải trình với cơ quan thuế.
Doanh nghiệp siêu nhỏ được xác định như thế nào?
Theo Điều 5 Nghị định 80/2021/NĐ-CP, tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ căn cứ vào ba yếu tố: số lao động tham gia bảo hiểm xã hội, doanh thu hằng năm và tổng nguồn vốn.
| Lĩnh vực hoạt động | Số lao động BHXH | Doanh thu năm | Tổng nguồn vốn |
| Nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp, xây dựng | Không quá 10 người | Không qua 3 tỷ đồng | Dưới 3 tỷ đồng |
| Thương mại và Dịch vụ |
Doanh nghiệp đáp ứng đồng thời tiêu chí lao động và một trong hai tiêu chí doanh thu hoặc nguồn vốn nêu trên sẽ thuộc nhóm bắt buộc áp dụng Thông tư 58/2026/TT-BTC.
Hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh có bắt buộc áp dụng không
Không. Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chỉ được lựa chọn áp dụng Thông tư 58/2026/TT-BTC nếu có nhu cầu, không bị bắt buộc. Đây là điểm mở, tạo điều kiện cho nhóm này từng bước chuyên nghiệp hóa công tác ghi chép tài chính mà không tạo thêm gánh nặng pháp lý bắt buộc.
Tổ chức bộ máy kế toán thay đổi như thế nào theo chính sách mới
Một trong những nút thắt lớn nhất của doanh nghiệp gia đình quy mô siêu nhỏ trước đây là yêu cầu phải có kế toán trưởng hoặc người đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn nhất định. Thông tư 58/2026/TT-BTC đã gỡ bỏ rào cản này.
Cụ thể, doanh nghiệp siêu nhỏ không còn bắt buộc bố trí kế toán trưởng, mà có thể chỉ định người phụ trách kế toán đứng ra ký thay trên chứng từ, sổ sách và báo cáo tài chính. Điều kiện về nhân sự cũng được nới đáng kể: doanh nghiệp được phép bố trí người thân của người đại diện pháp luật, ví dụ cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột, hoặc giao nhiệm vụ kế toán cho người quản lý, thủ kho, thủ quỹ. Doanh nghiệp cũng có thể thuê dịch vụ kế toán bên ngoài để thực hiện toàn bộ công tác sổ sách.
Các chuyên gia tại MAN với 30 năm kinh nghiệm lưu ý rằng việc nới điều kiện nhân sự không đồng nghĩa với việc giảm trách nhiệm pháp lý. Người phụ trách kế toán dù là người thân trong gia đình vẫn phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của số liệu trước cơ quan thuế khi có thanh tra, kiểm tra.
Hệ thống sổ kế toán mới được thiết kế ra sao
Thông tư 58/2026/TT-BTC tối giản hóa đáng kể hệ thống sổ sách so với chế độ cũ. Doanh nghiệp không còn phải ghi chép theo nguyên tắc Nợ, Có phức tạp mà chỉ cần theo dõi trực tiếp các chỉ tiêu tiền, doanh thu, chi phí. Danh mục sổ áp dụng được phân theo bốn nhóm phương pháp nộp thuế.
Nộp thuế GTGT và TNDN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu
Nhóm này chỉ cần sử dụng duy nhất một loại sổ là Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S1-DNSN), căn cứ trên hóa đơn và chứng từ kế toán theo quy định.
Nộp thuế GTGT theo tỷ lệ phần trăm và TNDN trên thu nhập tính thuế
Nhóm này phải sử dụng 4 loại sổ gồm:
- Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S2a-DNSN)
- Sổ chi tiết doanh thu, chi phí (Mẫu số S2b-DNSN)
- Sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa (Mẫu số S2c-DNSN)
- Sổ chi tiết tiền (Mẫu số S2d-DNSN).
Nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và TNDN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu
Nhóm này chỉ cần 2 loại sổ:
- Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S3a-DNSN)
- Sổ theo dõi nghĩa vụ thuế GTGT (Mẫu số S3b-DNSN).
Nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ và TNDN trên thu nhập tính thuế
Đây là nhóm có yêu cầu sổ sách đầy đủ nhất với 4 loại sổ:
- Sổ chi tiết doanh thu, chi phí (Mẫu số S2b-DNSN)
- Sổ chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm, hàng hóa (Mẫu số S2c-DNSN)
- Sổ chi tiết tiền (Mẫu số S2d-DNSN)
- Sổ theo dõi nghĩa vụ thuế GTGT (Mẫu số S3b-DNSN).
Một điểm đáng chú ý là nếu doanh nghiệp đã sử dụng hóa đơn điện tử và được hệ thống của cơ quan thuế hỗ trợ xác định số thuế phải nộp, doanh nghiệp chỉ cần dùng các mẫu sổ theo Thông tư 58/2026/TT-BTC để theo dõi và đối chiếu, giảm đáng kể thời gian nhập liệu thủ công.
Báo cáo tài chính theo chính sách mới về kế toán
Khác biệt lớn nhất nằm ở việc phân loại nghĩa vụ lập báo cáo tài chính theo phương pháp nộp thuế TNDN.
Nếu doanh nghiệp nộp thuế TNDN theo phương pháp tính trên thu nhập tính thuế, doanh nghiệp vẫn phải lập báo cáo tài chính theo hướng dẫn tại Thông tư 58/2026/TT-BTC, gồm Báo cáo tình hình tài chính (Mẫu số B01-DNSN) và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu số B02-DNSN).
Ngược lại, nếu doanh nghiệp nộp thuế TNDN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ, doanh nghiệp không bắt buộc phải lập báo cáo tài chính để nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trừ trường hợp pháp luật khác có yêu cầu riêng.
Quy định này giúp giảm tải đáng kể cho nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ áp dụng phương pháp thuế khoán đơn giản, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cộng đồng kinh doanh hộ gia đình chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.
Doanh nghiệp cần làm gì khi chuyển đổi chế độ kế toán
Nguyên tắc nhất quán trong áp dụng
Việc lựa chọn hoặc chuyển đổi chế độ kế toán phải nhất quán trong một năm tài chính. Mọi thay đổi chỉ được thực hiện vào ngày bắt đầu của kỳ kế toán năm tiếp theo, không được thay đổi giữa năm tài chính.
Cách chuyển số dư trên sổ kế toán
Doanh nghiệp căn cứ vào số dư các tài khoản kế toán theo Thông tư 132/2018/TT-BTC để chuyển vào các sổ kế toán liên quan khi bắt đầu áp dụng Thông tư 58/2026/TT-BTC. Trường hợp thay đổi chế độ kế toán do chuyển đổi phương pháp nộp thuế hoặc do lựa chọn, bỏ lựa chọn áp dụng chế độ kế toán cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp căn cứ số dư cuối kỳ trên sổ kế toán trước để chuyển sang số dư đầu kỳ của sổ kế toán tương ứng ở kỳ sau.
Đây là bước kỹ thuật dễ phát sinh sai sót nhất trong thực tế, bởi việc đối chiếu số dư giữa hai hệ thống sổ khác nhau về bản chất ghi nhận đòi hỏi người thực hiện phải hiểu rõ cả chế độ cũ và chế độ mới.
Bãi bỏ 9 thủ tục hành chính trong lĩnh vực kế toán
Theo Quyết định 1293/QĐ-BTC năm 2026, từ ngày 01/7/2026, 9 thủ tục hành chính cấp trung ương trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán bị bãi bỏ, chủ yếu liên quan đến:
- Đăng ký cấp, cấp lại Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề dịch vụ kế toán trong nhiều trường hợp khác nhau, bao gồm cấp mới, hết thời hạn, thay đổi nơi làm việc hoặc bị thu hồi giấy chứng nhận.
- Đăng ký cấp, cấp lại Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán cho doanh nghiệp trong nước, chi nhánh doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam.
- Đề nghị cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán qua biên giới của doanh nghiệp dịch vụ kế toán nước ngoài.
- Đăng ký dự thi cấp chứng chỉ kế toán viên lần đầu.
Việc bãi bỏ các thủ tục này không đồng nghĩa với việc bãi bỏ điều kiện hành nghề, mà thường gắn với việc tích hợp, đơn giản hóa quy trình thực hiện theo hướng điện tử hóa hoặc gộp vào các thủ tục liên quan khác. Doanh nghiệp dịch vụ kế toán và kế toán viên hành nghề cần theo dõi văn bản hướng dẫn thi hành cụ thể để cập nhật quy trình thực hiện mới thay thế.
Nguyên tắc kế toán nền tảng vẫn áp dụng theo Luật Kế toán 2015
Dù có chế độ kế toán riêng cho doanh nghiệp siêu nhỏ, các nguyên tắc kế toán cốt lõi quy định tại Điều 6 Luật Kế toán 2015 vẫn là khung tham chiếu bắt buộc, bao gồm:
- Giá trị tài sản và nợ phải trả được ghi nhận ban đầu theo giá gốc, một số trường hợp được ghi nhận theo giá trị hợp lý tại thời điểm cuối kỳ.
- Phương pháp kế toán đã chọn phải áp dụng nhất quán trong kỳ kế toán năm.
- Đơn vị kế toán phải thu thập, phản ánh khách quan, đầy đủ, đúng thực tế và đúng kỳ kế toán.
- Báo cáo tài chính phải lập và gửi cơ quan có thẩm quyền đầy đủ, chính xác, kịp thời.
- Phải sử dụng phương pháp đánh giá tài sản và phân bổ thu, chi một cách thận trọng, không làm sai lệch kết quả hoạt động.
- Việc lập báo cáo tài chính phải phản ánh đúng bản chất giao dịch hơn là hình thức, tên gọi của giao dịch.
Tình huống thực tế khi doanh nghiệp siêu nhỏ áp dụng chính sách mới về kế toán
Giả sử một cơ sở sản xuất đồ gỗ gia dụng tại Bình Dương, quy mô 8 lao động, doanh thu năm khoảng 2,8 tỷ đồng, đang nộp thuế GTGT và TNDN theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Trước 01/7/2026, kế toán viên vẫn phải ghi sổ theo hệ thống tài khoản Nợ, Có đầy đủ dù doanh thu rất nhỏ.
Khi chuyển sang Thông tư 58/2026/TT-BTC, cơ sở này chỉ cần duy trì duy nhất Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S1-DNSN). Chủ cơ sở có thể giao cho con gái, người đang phụ trách bán hàng, kiêm nhiệm việc ghi sổ mà không cần thuê kế toán trưởng chuyên trách. Việc đối chiếu số dư đầu kỳ được thực hiện một lần khi chuyển đổi, dựa trên số liệu cuối kỳ của sổ sách cũ theo Thông tư 132/2018/TT-BTC.
Theo kinh nghiệm tư vấn thực tế của MAN, điểm doanh nghiệp dễ bỏ sót nhất khi chuyển đổi không nằm ở việc chọn sổ, mà ở việc xác định đúng phương pháp nộp thuế GTGT, TNDN hiện hành của mình trước khi áp dụng chế độ sổ tương ứng. Áp dụng sai nhóm sổ ngay từ đầu kỳ sẽ kéo theo sai lệch toàn bộ dữ liệu khi cơ quan thuế đối chiếu vào cuối năm.
Nhận định chuyên gia: Rủi ro thực tế doanh nghiệp Việt thường gặp
Qua quá trình tư vấn cho hàng trăm doanh nghiệp siêu nhỏ chuyển đổi mô hình hộ kinh doanh, các chuyên gia tại MAN nhận thấy ba rủi ro lặp lại thường xuyên nhất.
- Thứ nhất, nhiều doanh nghiệp nhầm lẫn giữa quyền tự nguyện và bắt buộc áp dụng. Hộ kinh doanh tự ý áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa dù không đăng ký, dẫn đến số liệu không khớp với hồ sơ khai thuế đã nộp trước đó.
- Thứ hai, việc nới điều kiện nhân sự kế toán tạo cảm giác an toàn giả. Người thân được giao ghi sổ nhưng không nắm rõ nguyên tắc phân bổ chi phí hợp lý, dẫn đến tình trạng ghi nhận chi phí không có chứng từ hợp lệ, gây rủi ro khi quyết toán thuế cuối năm. Thứ ba, doanh nghiệp chuyển đổi phương pháp nộp thuế GTGT giữa năm tài chính mà không thông báo đúng quy trình, khiến việc chuyển số dư sổ kế toán bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến tính liên tục của báo cáo tài chính nếu thuộc nhóm phải lập báo cáo.
Giải pháp từ MAN – Master Accountant Network cho các tình huống này luôn bắt đầu từ việc rà soát lại toàn bộ hồ sơ khai thuế hiện tại, xác định chính xác phương pháp nộp thuế đang áp dụng, sau đó mới thiết kế lại hệ thống sổ sách phù hợp với quy định mới. Cách làm này giúp doanh nghiệp tránh được tình trạng vừa chuyển đổi vừa phải sửa sai, vốn tốn kém hơn nhiều so với việc làm đúng từ đầu.
Kết luận
Chính sách mới về kế toán có hiệu lực từ 01/7/2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách Nhà nước tiếp cận quản lý tài chính đối với khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, từ việc áp đặt một hệ thống sổ sách phức tạp sang một mô hình linh hoạt, gần với thực tế vận hành của các cơ sở kinh doanh quy mô gia đình. Việc đơn giản hóa sổ sách, nới điều kiện nhân sự kế toán và phân loại nghĩa vụ báo cáo tài chính theo phương pháp nộp thuế giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ, nhưng cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải hiểu đúng và áp dụng đúng ngay từ giai đoạn chuyển đổi để tránh phát sinh sai sót khi quyết toán thuế.
Năm 2026, chính sách được cập nhật, thay đổi liên tục và yêu cầu quản trị rủi ro thuế ngày càng khắt khe, MAN – Master Accountant Network với đội ngũ chuyên gia trên 30 năm kinh nghiệm thực tế, am hiểu sâu sắc thực tiễn quản trị rủi ro tại Việt Nam, đồng hành cùng doanh nghiệp trong các dịch vụ kế toán trọn gói, dịch vụ kế toán thuế và dịch vụ tư vấn kế toán. Việc lựa chọn đúng đối tác tư vấn ngay từ giai đoạn chuyển đổi chế độ kế toán sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý trong dài hạn.
Liên hệ MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ và tư vấn chuyên sâu!
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp về chính sách mới về kế toán
Thông tư 58/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày hoặc sau ngày 01/7/2026.
Không. Thông tư 58/2026/TT-BTC chỉ áp dụng bắt buộc cho doanh nghiệp siêu nhỏ theo tiêu chí Nghị định 80/2021/NĐ-CP, doanh nghiệp nhỏ và vừa khác vẫn áp dụng chế độ kế toán theo quy định riêng.
Không bắt buộc. Doanh nghiệp siêu nhỏ có thể bố trí người phụ trách kế toán, bao gồm người thân của người đại diện pháp luật, ký thay trên chứng từ, sổ sách và báo cáo tài chính.
Tùy thuộc phương pháp nộp thuế TNDN. Nếu nộp theo thu nhập tính thuế, vẫn phải lập báo cáo tài chính. Nếu nộp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, không bắt buộc lập báo cáo tài chính nộp cơ quan nhà nước trừ trường hợp pháp luật khác yêu cầu.
Chỉ được thay đổi vào ngày bắt đầu của kỳ kế toán năm tiếp theo, không được thay đổi giữa năm tài chính đang thực hiện. Chính sách mới về kế toán mới áp dụng từ thời điểm nào?
Doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng không phải siêu nhỏ có áp dụng được không?
Có cần thuê kế toán trưởng có chứng chỉ hành nghề không?
Doanh nghiệp siêu nhỏ có phải nộp báo cáo tài chính không?
Khi nào doanh nghiệp được thay đổi chế độ kế toán đang áp dụng?
